نخستین غزل فارسی
مرا به جان تو سوگند و صعب سوگندي
كه هرگز از تو نگردم، نه بشنوم پندي
دهند پندم و من پند هيچ نپذيرم
كه پند سود ندارد بهجاي سوگندي
شنيدهام كه بهشت آنكسي تواند يافت
كه آرزو برساند به آرزومندي
هزار كبك ندارد دل يكي شاهين
هزار بنده ندارد دل خداوندي
تورا اگر ملك چينيان بديدي روي
نماز بردي و دينار برپراكندي
تورا اگر ملك هنديان بديدي موي
سجود كردي و بتخانههاش بركندي
به منجنيق عذاب اندرم چو ابراهيم
به آتش حسراتم فكند خواهندي
تورا سلامت باد اي گل بهار و بهشت
كه سوي قبلهي رويت نماز خوانندي
شهيد بلخي
دربارهي شاعر:
ابوالحسن شهيد بن حسين جهودانكي بلخي از بزرگان و استادان شاعري در زمانه خود بوده است. او به فلسفه و حكمت آگاه بود و با رازي نيز در اين باب مناظراتي داشته است. وي شعر عربي نيز ميسروده و خطي خوش داشته است. وفاتش در سال 325 هجري قمري اتفاق افتاد. رودكي در رثايش چنين سرود:
كاروان شهيد، رفت از پيش
وان ما رفته گير و ميانديش
از شمار دو چشم، يكتن كم
واز شمار خرد، هزاران بيش
دربارهي شعر:
دكتر سيروس شميسا در كتاب سير غزل در شعر فارسي (ص54 و 55) مينويسد: «هرچند از محمود وراق هروي (متوفي در 221) و فيروز مشرقي (متوفي در 283) و حنظله بادغيسي، ابيات متفرقي باقي مانده است كه به اسلوب غزل نزديك است اما نخستين غزل فارسي را به شكل و معني مصطلح، در آثار شهيد بلخي (وفات: 325) و بعد رودكي (وفات 329) مشاهده ميكنيم. بدين ترتيب - با مدارك موجود – اين غزل شهيد بلخي را بايد نخستين غزل فارسي دانست:
مرا به جان تو سوگند و صعب سوگندي...»
- روزنامه ايران، شماره 353، شنبه 1 ارديبهشت 1375، ص12
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan