دولت و ایجاد نوندونی
داستان معروف آقاسی، وزیر محمدشاه قاجار را شنیدهاید که به ایجاد قنات خیلی علاقهمند بود: به او گفتند که فلان قنات که دادهای حفر کنند به آب نمیرسد. جواب داد: برای ما آب نشود، برای قناتکن که نان میشود!
حال اگر آن زمان فقط داستان قنات بود، الان داستان کلی "نوندونی" دیگر است که دولتهای مدرن درست کردهاند! از اینها آبی برای کسی به دست نمیآید، ولی انواع و اقسام سرابِ خوشگل برای مردمان ایجاد میشود، و برای افراد دیگری جای نان و نوندونی میشود.
و البته، طبق معمولِ همیشه، قصد حکومت اصلاً و ابداً ایجادِ نوندونی نیست، بلکه خدمت به مردم و حمایت از آنها و مواظبت از آنهاست.
مثلاً کانونِ وکلا به منظور ایجاد انحصار برای تعدادی خاص نیست تا، به مددِ آن انحصار، از رقابت مصون باشند و هر مبلغی بخواهند و بتوانند از موکلان اخذ کنند. نه! اصلاً و ابداً! بلکه هدف آن است که، یک وقت خدای نکرده، رعایای نادان و بیسواد نروند سراغ کسی که وکالت بلد نیست. حالا اینکه وکلای رسمی، خیلی اوقات، در پروندهها گندهای بزرگ میزنند، و کماکان حقالوکاله سنگین خود را طلبکارند، خیلی نکته مهمی نیست، البته. بالاخره کار که بیاشکال نمیشود! البته کارِ آقابالاسریها همیشه اشکالات کوچک دارد، برعکسِ کارِ رعایا که همیشه سرتاپایش اشکال است، و بنابراین باید مواظبشان بود.
یا چیزی که مستقیم به آب مربوط میشود: سدسازی البته برای ایجاد نوندونی برای این ارگان و آن شرکت و آن "کارشناس" و آن تکنوکرات و .... نیست، چنانچه اُفتد و دانی! بلکه برای حل مشکل آب است. حالا اگر چندتا فاجعه زیستمحیطی و شوری آب و فقر و فلاکتِ تعدادی مردم را موجب شد، خیلی موردی ندارد. بالاخره کار که بیاشکال نمیشود!
یک نکته جالب در مورد این نوندونیها این است که افرادی که به آنها میرسند، خیلی از رقابت خوششان نمیآید، و سعی میکنند راه رسیدن به آن نوندونی را به انحاء مختلف برای دیگران، به خصوص غریبهها، سخت کنند.
مثالش بسیاری از بوروکراسیهای کشور. مثلاً دانشگاهها! بامزه است اساتیدی که بدون مقاله و یا با بیمحتواترین مقالاتِ ممکن به درجهی استادی رسیدند و رئیس و معاون شدند، بعدش یادشان افتاد که باید در مسئله ارتقاء سختگیری "علمی" کرد.
یا مثال دیگر، صنفهای انحصاری مختلفی چون کانون وکلا، جامعهی مهندسی، دندانپزشکان، آژانسهای تاکسی (قبل از داستان تاکسی اینترنتی) و غیره است. اعضای این نوندونیها هم نمیخواهند بقیه به راحتی، در نانی که دولت به واسطه انحصاربخشی در سفره آنان آورده، با دیگران شریک شوند.
مطمئن باشید اگر واکسیها هم لابی قوی داشتند، به کمک دولت یک صنف انحصاری واکسیها راه میانداختند، و بعدش هم هزار و یک دلیل منطقی و مجابکننده برای این انحصار تولید میکردند. بالاخره کار خطیر واکس زدن که کار هر کسی نیست! و مردم همنادانتر از آنند که واکس خوب را از واکس بد تشخیص دهند، ولی همان مردم آن قدر عاقلاند که میتوانند رئیسجمهور خوب را انتخاب کنند.
مردم این قدر نادانند که نباید اجازه داد هر که را خواستند برای وکالتِ کار شخصی خود انتخاب کنند، ولی آن قدر دانایند که میتوانند برای کشور و امور دیگران وکیلِ مجلس انتخاب کنند.
کلام آخر، آیا لازم است بگویم هزینهی نان مورد مصرف در نوندونیها از جیب چه کسی میرود؟
✅ @karkhone