تیراندازی در تاریکی؟

یکی از انتقاداتی که به سیاستگذاری دولت‌ها میشه اینه که بروکرات‌ها و تکنوکرات‌ها از کمبود اطلاعات رنج میبرن و به همین خاطر تصمیم‌سازی‌های اقتصادیشون مصداق 'تیراندازی در تاریکی'ـه.

این حرف درستیه و شواهد زیادی رو هم میشه براش پیدا کرد. میدونیم که در مقابل هر کمپانی تسلا (نمونه‌ی موفق تأمین مالی دولتی)، یک کمپانی سولیندرا (نمونه‌ی شکست‌خورده) وجود داره که به ما نشون میده بروکرات‌ها و تکنوکرات‌ها عقلانیت محدودی دارند.

اما لزومی نداره که سیاستگذاری دولت‌ها همیشه مثل تیراندازی در تاریکی عمل کنه. دولت‌ها از طریق «همکاری و هم‌اندیشی با بخش خصوصی» و «آزمونگری و کارآزمایی سیاستی» میتونن محدودیت‌های اطلاعاتیشون رو کاهش بدند، و اکثر کشورهایی که امروزه «پیشرفته» تلقی میشن این راه رو طی کردند. برای نمونه: در دهه‌ی ۶۰ میلادی، ژاپن تحت فشار دولت آمریکا و صندوق بین‌المللی پول، ملزم به آزادسازی بازرگانی خارجی شد. تکنوکرات‌های ژاپن برای افزایش رقابت‌پذیری بنگاه‌های کشور، تشویق ادغام و ائتلاف در صنایع تولیدی رو در نظر گرفتند تا با صرفه‌های ناشی از مقیاس بزرگ تولید و همکاری‌های تجاری و فنیِ میان‌بنگاهی، در مقابل ابرشرکت‌های آمریکا و آلمان غربی دووم بیارن.

این تصمیم محصول فکر بروکرات‌های پشتِ-میز-نشینی نبود که از برج عاج به بخش خصوصی امر و نهی کنن؛ بلکه «همکاری» و «هم‌فکری تنگاتنگ» تکنوکرات‌ها با کارآفرینان بود که اطلاعات لازم برای سیاستگذاری رو فراهم و ادغام‌ها و ائتلاف‌ها رو به نحو احسن مدیریت کرد. وزارت صنعت و تجارت ژاپن «گروه‌های گفت‌وشنود»ی ترتیب داد که در اون با صنعتگران دیدار و تبادل ایده کنه، و در کنارش خودِ صنعتگران و بانکداران هم با همدیگه همفکری‌های تجاری داشته باشن. وزارت صنعت با رهنمود بیانی، به صنعتگرانْ ادغام و ائتلاف پیشنهاد میکرد و با پرداخت تخفیف‌های هدفمند مالیاتی و وام‌های بزرگ در ازای ادغام، مقیاس تولید صنایع رو گسترش میداد. در سال ۱۹۶۴، بانک توسعه‌ی ژاپن ۴ میلیارد یِن برای تشویق مالی شرکت‌ها به ادغام‌یابی کنار گذاشت. در یک مورد، شرکت نیسان در ازای ادغام‌سازی شرکت پرینس، وام ۱۱.۱ میلیون ینی از بانک توسعه دریافت کرد.

در گروه‌های گفت‌وشنودی که وزارت صنعت و تجارت ترتیب داده بود، تکنوکرات‌ها، کارآفرینان و بانکداران، میزان سرمایه‌گذاری خصوصی در تجهیزات مختلف رو هماهنگ میکردند تا جلوی 'مازاد ظرفیت' گرفته بشه و منابع تولید به هدر نره، و در عین حال نوسان شدید قیمت‌ها در صنایع استراتژیک کمتر بشه. «صرفه‌های ناشی از بزرگ‌سازی مقیاس تولید»، «همکاری‌های فنی-مالی-تجاری»، و «جلوگیری از مازاد ظرفیت» محصول رویکرد همکارانه و همفکرانه‌ی عمومی-خصوصی‌ای بود که خودش رو در کاهش هزینه‌ی تموم‌شده‌ی کالای صادراتی ژاپن منعکس کرد.

تمام این توفیقات به خاطر این نبود که یک «دانای کل» در وزارت صنعت ژاپن حضور داشت، بلکه به خاطر همفکری‌ها و کارآزمایی‌های سیاستی‌ای بود که از دهه‌ی ۲۰ میلادی در ژاپن شروع شد و به دوران بعد از جنگ به ارث رسید. در کنار هم‌اندیشی با بخش خصوصی، «کارآزمایی سیاستی» منبع دیگری برای دریافت و پردازش اطلاعات سیاستگذاری بود. وزارت صنعت ژاپن در دهه‌ی ۲۰ و ۳۰ میلادی سازماندهی ائتلاف‌های صنعتی و صادراتی رو تجربه کرده بود و پیشینه‌ی پررنگی در پرداخت مبالغ تشویقی جهت ادغام‌ها داشت. به همین خاطر دانش و تجربه‌ی فراوانی از سیاستگذاریْ در وزارت صنعت انباشت شده بود. (به طور مشابه پروژه‌ی فضایی آپولو در آمریکا هم یک نمونه از همفکری خصوصی - عمومی و آزمونگری سیاستیه که ثمرات فناورانه‌ی زیادی به همراه داشت)

حتی در صنعت سرمایه‌ی خطرپذیر هم شکست‌ها بیش از موفقیت‌هاست، اما کسی این صنعت رو متهم به اتلاف منابع اقتصادی نمیکنه، چرا که این صنعت همه‌ی تخم‌مرغ‌هاش رو توی یک سبد نمیزاره، از شکست‌های سرمایه‌گذاری درس میگیره و زیان اشتباهاتشو از محل سود موفقیتاش جبران میکنه. داستان‌های موفق همکاری عمومی - خصوصی در کشورهایی نظیر ژاپن و آمریکا هم از الگوی سرمایه‌ی خطرپذیر پیروی میکنه.

ناشر: ProgressiveCapitalism

✅ @karkhone