روزهای آخر جنگ چگونه سپری شد؟
هنوز خیلیها نمیدانند شرایط ایران در ماههای منتهی به روز پذیرش قطعنامه 598 در تیر 30 سال قبل، چگونه بود و از این ندانستن،برخی آمادهاند تا سواستفاده کنند و اگر شده از قِبل آن،لگدی به رقیب بزنند که از جنگ پرهیز میدهد یاکه وانمود کنندپذیرش قطعنامه 598، کار درستی نبود!
اوضاع اقتصادی کشور از سال 65 به بعد، به معنای واقعی کلمه به هم ریخته بود؛ نفتی که پیشبینی میشد 20دلار فروخته شود به هر بشکه 8دلار رسید تا جایی که کسری بودجه دولت در سال 67، 53 درصد شد! دولت ابتدا برنامه عادی خود را کنار گذاشت و برنامه 2ساله استقلال اقتصادی کشور را در دستور کار خود قرار داد. اوضاع بدتر شد و برنامه جدیدی تحت عنوان برنامه اقتصادی شرایط بحران در دستور قرار گرفت. این در حالی بود که سهم بودجه نظامی و نهادهای نظامی و مهاجرین جنگ،از 47درصدکل بودجه جاری در سال 62 به 49.5 درصد در سال 66افزایش یافته بود. وزیر بهداشت وقت (دکتر مرندی) در یکی از جلسات هیئت دولت گفته بود که به دلیل کمبود موادشوینده در کشور ،بیماریهایی که دردوره شاه ریشهکن شده بود،دوباره شیوع پیدا کرده (مثل کچلی!)سال 66 ذخیره گندم تنهاپاسخگوی 100 روز نیاز کشور بوده؛ پیشبینی کرده بودند در صورت برخورد نظامی با آمریکا و قطع واردات گندم، طرح کاشت اجباری گندم اجرا شود. دولت برنامه داشت ماکارونی و بیسکویتهای سوخاری کمشکر و کمروغن با امکان ذخیرهسازی بالا تولید کند تا به مدت دو سال بتوانند از ماکارونی و بیسکویت به عنوان جیرهغذایی در روزهای بحران استفاده کنند. پیشتر و در سال 65، برای تامین هزینه عملیات کربلای 4 و 5، شورای عالی پشتیبانی جنگ به فتوای مرحوم امام خمینی، چاپ سیمیلیاردتومان اسکناس بدون پشتوانه را تصویب کرده بود؛ عملیات کربلای 4 به طور کامل با تلفات بالا شکست خورد و عملیات کربلای 5 به رغم تلفات بالا، به اهداف خود نرسید.
سال 67 با تلخی شروع شد؛ فرماندهان سپاه در همایشی در کرمانشاه حضور داشتند که عراق، 28 فروردین، به فاو حمله کرد و کمتر از دو روز بعد، آن را پس گرفت. محسن رضایی باور نمیکرده که عراق به فاو حمله کرده! فرماندهان نظامی کاملا غافلگیر شده بودند. فردای آن روز، آمریکا دو سکوی نفتی ایران را منهدم کرد. کار به جایی رسید که عراق قبل از عملیات، اعلام کرد که چهارم خرداد به شلمچه حمله خواهد کرد؛حمله کرد و 8 ساعته شلمچه را هم پس گرفت! 29 خرداد مهران بدست منافقین سقوط کرد؛ البته عشایر و نیروهای بسیج البته مهران را پس گرفتند. 2 تیرماه نامه محسن رضایی میرسد که در آن برای ادامه جنگ «شرط» گذاشته و کلی امکانات خواستند. هاشمی نوشته که وقتی نامه را میبیند میفهمد این نامه، امام را برای پایان دادن به جنگ متقاعد خواهد کرد. رفسنجانی میگوید فرماندهان نظامی تا قبل از آن گله میکردند ولی شرط تعیین نمیکردند. چهارم تیرماه عراق به جزایر مجنون حمله کرد؛ در حالی که قبلتر شیمیایی زده و نیروهای ایرانی بسیار ضعیف شده بودند. ایران ناچار از جزایر مجنون هم عقب نشست.21تیرماه، دهلران پنج ساعته سقوط کرد! فرار نیروهای نظامی از جنگ چنان بوده که عشایر در جادهها جلوی آنها را میگرفتند و متعرض آنها میشدند! عراق طی 3 ماه، همه مناطق جنوبی را پس گرفت. شهید احمد سوداگر در دفتر یادداشتهای روزانه نوشت: «خدایا تو به داد ما برس. خدایا به حق خمینی ما را ذلت نده.» سران نظام نزد امام رفتند. رفسنجانی گفته که نیروهای داوطلب اعزام به جبهه، کم شده و نیروهای اجباری هم خاصیتی ندارند. وزیر وقت برنامه و بودجه روغنیزنجانی معتقداست که «اطلاعات راهبردی در رابطه با جنگ خوب تولید نمیشد»، مدیرکل وقت دفتر امور عمومی وزارت برنامه و بودجه ( علیزاده طباطبایی) هم میگوید وقتی سپاه خواستار بودجه برای تجهیز پانصد گردان هزار نفره بوده، او اعلام میکند که این طرح کلی است و فاقد جزییات و مثلا «آیا برای قضای حاجت این حجم عظیم از پرسنل تدارکات لازم جهت احداث توالت صحرایی در نظر گرفته شده؟» این سوال خشم محسن رضایی را بر میانگیزد! روغنی زنجانی میگوید محسن رضایی که اوایل تیرماه برای ادامه جنگ و موفقیت شرط گذاشته بود، یک ماه بعد برای حمله دوباره به عراق اعلام آمادگی می کند بدون آن که شرطها محقق شده باشد. این بار مرحوم امام خمینی نمیپذیرد...
واقعیت تلخ همان است که روغنی زنجانی گفته: «اطلاعات راهبردی در رابطه با جنگ خوب تولید نمیشد»؛ این یعنی خودمان و دشمنمان را خوب نمیشناختیم و این رویهای است که انگار در تیرماه 67 به آخر خط نرسیده بود.
منابع: روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی (از صفحه 500) و شماره 29 (مهر94) مجله اندیشه پویا
✅ @karkhone