اسارت ایران در کلاف پیچیده روحیه جمعگرایی در پرده وسیعتر جغرافیایی خاورمیانه به خوبی قابل بازشناسایی است. از اینرو روند پیدایش و شکلگیری ایدئولوژیهای جمعگرا اعم از سوسیالیسم، ناسیونالیسم و اسلامیسم در خاورمیانه در خور تحقیق و مطالعه است. یک نمونه جذاب در بین همهی این موارد کشور عراق بعد از سقوط پادشاهی خاندان هاشمی بوده است. دورهای که افرادی مثل میشل عَفلَق به فکر تاسیس حزب پانعربی و سوسیالیستی بعث افتادند. عَفلَق جامعهشناس سوری، پدر عقیدتی حزب بعث و سوسیالیستی مخالف سرمایهداری بود. وی در دورهای وزیر آموزش و پرورش حکومت سوریه بود.
به عراق بازگردیم. برای ریشهیابی دقیقتر در شکلگیری گروههای تکفیری بایستی به سیاستهای اسلامیزه کردن صدام در دههی هشتاد میلادی نگاه کرد. صدام که هدف جذب بیشتر افکار مردمی علاوه بر نیروهای ملیگرا را دنبال میکرد، به اسلامگرایی نیز چشم دوخته بود. او با پمپاژ پترودلارهای دولت به بدنه نخبگان اسلامی عراق و تقویت گفتمان اسلامگرایی از طریق ایجاد مدارس و دانشگاههای دولتی اسلامی چنان فاجعهای به بار آورد که خود قربانی عملکرد غلط خود شد. عمده جهادیون ردهبالای گروههای تکفیری مانند داعش از جمله " دکتر ابراهیم عواد ابراهیم البدری القریشی = ابوبکر بغدادی " در همان دانشگاههای اسلامیای تحصیل کردند که حاصل دستپخت صدام حسین بود. مخالفت چهرههای نزدیک به صدام در حزب بعث نیز نتوانست مانع از بلندپروازیهای جاهلانه او شود.