▪️توهمات مانوی ایدئولوژیک
▪️#کمونیسم
#آرمانشهری
=========================
🔻مرور اجمالی تاریخ نشان میدهد که اخلاقیگری و اخلاقیگران موطن طبیعی خود را در ادیان و جنبشها و ایدئولوژیهای سیاسیای مییابند که بهینهگرایی اخلاقی و آمال آرمانشهری را تبلیغ و ترویج میکنند. کسانی که قادر به انطباق با موازین و آرمانهای مورد نظر نباشد منبع اصلی سرخوردگی و ناخشنودی برای کسانی میشوند که سرسپردهی آن موازین و آرمانها هستند. طنز دیگر این سازوکار آن است که همان ایدئولوژیها و جنبشهایی که وعدهی دست یافتن به کمال و آرمانشهر میدهند خودشان به ویژه مستعد اتخاذ انواع بیرحمیهای اخلاقی و دیگرآزاریاند. مدافعان این ایدئولوژیها و جنبشها، با هر مرام و هر گرایش، از تحقیر شدن و رنج کشیدن مخالفانشان به ویژه خشنود میشوند، همان کسانی که آنان را «دشمنان اخلاقی» خود تلقی میکنند. رنج کشیدن «دشمنان»شان به گواه دیگری بر سلطه، برتری، و امیدواری آنان به تحقق آیندهای کمالیافته بدل میشود. ادیان و جنبشهای سیاسیای که بنیانشان نوید عشق و عدالت بوده از مصممترین و وقیحترین مجریان سیاستها و روالهای ظالمانه، استبدادی، و متعصبانهاند ــ در حالی که این همه را در پشت پردهی آرمانها و انگیزههای عالیتر و ارزندهتر کاملاً پنهان میکنند.
🔻تمایل به آرمانگرایی اخلاقی و اهداف اوتوپیایی پیوند نزدیکی با جهانبینی مانوی دارد که دنیای اخلاق را به دو اردوگاه خیر و شر، بیگناهان و مجرمان، قربانیان و سرکوبگران، استثمارشدگان و استثمارگران، دوستان و دشمنان، قدیسان و گناهکاران و ... تقسیم میکند.
این جهانبینی به سازوکار دیگری برای «اخلاقیگری بیرحمانه» تبدیل میشود. عاملان اخلاقی در دنیایی که به این شیوه به دو قطب خیر و شر تقسیم شده به ویژه در معرض این خطرند که خود را با «اخلاقیگری بیرحمانه» خشنود کنند. دنیایی که چنین تقسیمات و قطببندیهای اخلاقی ساده و خامی بر آن حاکم باشد دنیایی است که در آن به آسانی میشود کل احساس همدلی و خویشاوندی خود با کسانی را که در سمت منفی تقسیمبندی قرار گرفتهاند کنار گذاشت. خویشتنداریها و میانهرویهایی که ممکن است بر اثر رویکردهای مهرآمیزتر به وجود آیند از دست میروند، و لذت بردن از تماشای رنج کشیدن اشخاص نگونبخت تشدید خواهد شد. در بسیاری از ادیان، این روال به جزئی از تصویر «الهامبخش» برای تحقق آیندهی اخلاقی ما تبدیل میشود ــ و این نوعی بیماری اخلاقی است که تا عمق ایدئولوژیهای سیاسی که از دل آن ادیان در آمدهاند رسوخ کرده است (از جمله همان ایدئولوژیهایی که مدعیاند ریشهها و خاستگاههای دینی خودشان را زدودهاند).
📄بخشی از مقالۀ
پل راسل استاد فلسفه در دانشگاه لوند در سوئد و دانشگاه بریتیش کلمبیا در کانادا
@cafe_andishe95