نام اثر: «رینالدو و آرمیدا»
نقاش: فرانسوا بوشه (۱۷۳۴ م)
سبک: روکوکو
تکنیک : رنگ روغن
محل نگهداری : موزه لوور

رضی الدین طبیب؛ مورخ هنر
قسمت دوم


نقاشی فرانسوا بوشه در اواخر همان سال تکمیل گردید اما اثر فوق با آثار دیگر نقاشان تفاوتهای قابل توجهی دارد. باید گفت که به وضوح تفسیری که بوشه از داستان ارائه داده، بیشتر به داستانهای اساطیر یونانی به ویژه «مدوسا و پرسئوس» شباهت دارد تا یک داستان عاشقانه مسیحی قرون وسطایی.
همچنین باید افزود که در تفسیر هُنری فرانسوا بوشه جایگاه بعضی عناصر و شخصیتهای داستان تا حدودی نیز جابجا شده است؛ زیرا همانطور که نقاش به روایت «تُرکوآتو تاسو» آنچنان که باید وفادار نبوده، اما از سوئی دیگر جالب است که بدانیم اقتباس خود ِ تاسو هم از اصل این داستان قرون وسطایی که به شکلی منظوم روایت شده، دستخوش تغییرات قابل توجهی گشته است.
در هر حال اکثر مورخان و منتقدین هنری علت تفسیر متفاوت بوشه ازین اثر را، فضا و اتمسفری میدانند که در آن عصر سلیقه و ذائقه هنری دربار و جامعه فرانسه قرن هجدهم را تحت تاثیر خود قرار داده بود_همچنان که تفسیر شخص تاسو نیز تا حدودی رنگ و لعابی یونانی مآب دارد_ مثلاً در جایی توصیف تاسو از شخص رینالدو، ناخودآگاه «آرِس» خدای جنگ را به ذهن متبادر مینماید و نیز آرمیدا به «آفرودیته» ایزدبانوی عشق و زیبایی در اساطیر یونان باستان شباهت فراوانی دارد؛ اما اکنون میدانیم که تفسیر بوشه از این داستان، آمیزه ای از برداشت شخصی وی، اثر مکتوب تاسو و دیگر روایات نویسندگان فرانسوی زبان هم‌عصر خود از این حماسه عاشقانه است.
در نقاشی عناصر قوی و تعیین کننده به وضوح قابل شناسایی و تشخیص هستند. گوفردو و برادرش که در پس زمینه تصویر و پشت سر آرمیدا دیده می شوند، مترصد فرصتی هستند تا همرزمشان را از شر عفریته افسونگر نجات دهند. آئینه الماس در کنار آرمیدا که چند فرشته کوچک آنرا حمل می کنند به طور ضمنی بر پاکی و تطهیر شدن رینالدو با نگریستن در آن و نجات یافتنش از شر افسونِ ساحره دلالت می کند و انگشت اشاره رینالدو که به سمت آئینه اشاره دارد نیز بر این اتفاق تأکید دارد. همچنین ما در این اثر فرشته ای شبیه به «کوپید»(فرشته عشق) پشت سر رینالدو می بینیم که با تیری در دست قصد دارد تا مرد جوان را با اکسیر عشق از خود بیخود نماید و او را کماکان مسحور و شیفته آرمیدا نگاه دارد، اما حالت صورت وی شرورتر و ترسناک تر از آن چیزی است که ما از داستان «کوپید و شکار عشاق» توسط تیرهای مشهورش در اساطیر خوانده ایم؛ در واقع نگاه این «شیطان کوچک» بیشتر حالتی خبیثانه و تهدید کننده دارد، گویی این موضوع به بیننده القا می شود که رینالدو در خطر بزرگی قرار گرفته است.
در نقاشی بوشه، «رینالدو» آشکارا تجسم شخصی سودازده و مجنون است. او بسیار منفعل گشته و فاقد قدرت و صلابت مردانگی است: شمشیر و سپر رینالدو از دستانش رها شده اند و با نگاهی گیج و مستاصل به سمت آرمیدا چشم دوخته است. آرمیدای افسونگر نیز در اینجا با نوع پوشش و شکل موهایش که مجعد و دارای پیچ و تاب فراوان هستند به طور غیر مستقیم در قیاس با «مدوسا» عفریته هولناک یونانی قرار گرفته است؛ هیولای سنگدل اساطیری که به جای مو، انبوهی از مارهای زهرآلود بر روی سرش روئیده بود. روشن است که بوشه در نقاشی اش قصد دارد تا پیچ و تاب موهای ساحره را به مارهای سر مدوسا تشبیه نماید و نکته مهم دیگر آنکه جادوی عفریته یونانی بر اثر نگریستن در آینه از بین میرود و او تبدیل به موجودی سنگی می شود(بی اثر شدن طلسم) و در داستان رینالدو و آرمیدا این مرد جوان است که با نگریستن در آئینه از شر طلسم قدرتمندش رهایی یافته و بار دیگر به زندگی انسانی و معمولش باز می گردد؛ طلسمی که در اصل بر وجود مدوسا دلالت دارد ولی مدوسایی که در کالبد شخص دیگر فرو رفته و او را مُسخر جادوی قدرتمند خویش کرده است.
سرانجام درباره فضا و محیطی که بوشه در اثرش خلق کرده باید گفت که قصر آرمیدا نه یک باغ عدن افسونگر شرقی، که بنایی عجیب و غیر معمول است که به معماری یونانیان باستان شباهت فراوان دارد و از سوی دیگر درختان عجیب و غریبی که نقاش در پشت سر کاخ آرمیدا به تصویر کشیده است، به احتمال فراوان نشانه ای است از خلق یک فضای «اورینتالیستی» که هنرمند در ذهن خود داشته و به واسطه آن قصد داشته تا حضور رینالدو در یک سرزمین شرقی را برای بینندگان ملموس تر سازد.
@renaissancetranslate