زندگی محمد از لا‌به‌لای منابع غیراسلامی (یا متون «سیرة و مغازی» درباره‌ی زندگی پیامبر اسلام چقدر قابل اعتمادند؟»)

کتاب‌شناسی و معرفی منابع

معرفی و بررسی کتاب تازه منتشر‌شده‌ی «محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام» نوشته‌ی شان اَنتونی


🔻 اگر ما روایت‌های مسلمانان درباره‌ی زندگی پیامبر اسلام، محمد، را به‌کناری بگذاریم چه‌چیزهایی درباره‌ی او می‌توانیم بگوییم؟ یافته‌ها و شواهد تاریخی (و نه گزارش‌های مسلمانان) درباره‌ی او و زندگی‌اش چه می‌گویند؟ آیا بیرون از متونِ سیرة و مغازی که مسلمانان برای نخستین‌بار ۱۵۰ تا ۲۵۰ سال پس از درگذشت او نوشته‌اند، شواهد دیگری در دست داریم که درباره‌ی زندگی مهم‌ترین شخصیت اسلام سخنی گفته باشند یا اطلاعاتی ارائه کنند؟ این پرسش‌ها ذهن اسلام‌پژوهان را در دهه‌های اخیر به جنبش درآورده است: از پاتریشا کرون و مایکِل کوک، ‌تا رابرت هُیلَند و فِرِد دانِر، و تا استِفِن شومِیکِر و شان اَنتونی درباره‌ی پیامبر اسلام و زندگی او، زمینه و زمانه‌ی او، و نحوه‌ی شکل‌گیری جنبشی که ما امروزه به نام دین اسلام می‌شناسیم پژوهش کرده‌اند و نوشته‌اند.

🔻 آخرین کتابی که در این زمینه در سال ۲۰۲۰ میلادی منتشر شده است اثری است از شان اَنتونی که یک فرضیه‌ی اصلی را دنبال می‌کند: در پشت ضبط و نگارش متونِ سیرة و مغازی، که در نیمه‌ی سده‌ی دوم هجری در کتاب «المغازی» نوشته‌ی محمد ابن اسحاق به اوج خود رسیده است، و امروزه دانش سنّتی مسلمانان از زندگی پیامبر اسلام را شکل داده است، انگیزه‌ای حکومتی و درباری از سوی حاکمان متأخر دوران اموی و حاکمان متقدم دوران عباسی وجود داشته است. متأسفانه منابعی که در شکل‌دهی به متون سیرة و مغازی دخیل بوده‌اند تقریباً همگی از بین رفته‌اند، مگر اندکی که در نوشته‌های بعدی از آن‌ها یادی شده است یا نقل‌قولی از آن‌ها آمده است. ما همه چیز را از دریچه‌ی متون سیرة و مغازی می‌بینیم.

🔻 شان اَنتونی در این کتاب نشان می‌دهد ما که امروزه با استفاده از روش‌های تاریخی و بررسی دقیق نخستین منابع مکتوب باقی‌مانده، به‌طور علمی و مستند، چه سخنی درباره زندگانی محمد به‌عنوان شخصیتی تاریخی می‌توانیم بگوییم. این کتاب شرح مبسوطی از زندگی محمد نیست، بلکه تلاشی است برای زمینه‌سازی‌های روش‌شناختی و گشودن مسیرهای تازه برای پژوهش‌هایی که در آینده‌ای نزدیک، با نگاهی علمی و تاریخی، و نه مؤمنانه و قهرمان‌پردازانه، گزارشی از زندگی محمد به عنوان شخصیتی تاریخی ارائه خواهند کرد. با این حال از لا‌به‌لای مطالب کتاب می‌توان درباره‌ی زندگی پیامبر اسلام نیز اطلاعاتی به‌دست آورد.

متن کامل این یادداشت زهیر میرکریمی را در instant view بخوانید

bit.ly/36P7nCL


#فرهیختگان، ندای آگاهی

1 comment

iNStant view