👆تاریخ انسان مثل سپهرجانوری تاریخِ سروری و برتری‌طلبی بوده است، از پدرسالاری قبایلیِ پیشاتاریخ تا آغامحمدخان قاجار و کاترین کبیر. در این بودِ‌کهن بشر، اراده‌هایِ سروری‌، گاهی اما نه همیشه و نه حتی غالبا، بر انگاره‌های اساطیری سوار می‌شدند تا مثلا "کردیر" موبدموبدان در کشتار بزرگی که از همه طوایف و فرق غیرمزدیسنایی در ایرانِ عصر بهرام دوم ساسانی کرد، خویش را خادمِ "اورمزد" عنوان نمود و برای جاودانه‌سازی خدمات‌اش (یعنی جنایت‌هایش)، بر دیوار کعبه زرتشت کتیبه‌ای نقر کرد و طی آن از پاکسازی پیروان ادیان از "زَندیک"(مانویان)، و "ترسا"(مسیحیان)،... نوشت.

اتفاق بسیار وخیم‌ای طی دوقرن گذشته افتاد که خوشبختانه داریم از آن بیرون می‌شویم، تولد "ایدئولوژی" بود. ایدئولوژی میوه نامشروع تجاوزِ "آرمان" به "فلسفه‌نظری تاریخ" بود (روی این گزاره بسیار اصرار دارم). "فلسفه‌تاریخ" طی قرون هفده‌وهجده ببار آمد تا برای تاریخ "خط‌سیری" را بنمایاند و با آن تاریخ را از عرصه آشوب به میدان‌ای قابل فهم بدل سازد. ظاهرا ولتر نخستین کسی بود که تعبیر "فلسفه‌تاریخ" را به کار برد ولی خودانگاره پیش از او صورت‌بسته بود.

با تولد فلسفه تاریخ، انگاره الاهیاتیِ "تقدیر" (مشیّت، providence) از الوهیت به "تاریخ" انتقال یافت تا تاریخ باشد که تقدیر بکند. این دگردیسی برای قوامِ "ایدئولوژی"ها حیاتی بود تا بتوانند پایه‌ آرزوهای آرمانی خود را در خاک تقدیر‌ِ تاریخی غرس کنند، چنان‌که مارکس کرد، و چنان‌که فیلسوفان نازی کردند.

شاید روبسپیر را بتوان نخستین "جبار" دانست که به نحوی نه‌چندان خودآگاه، دستخوش احساس‌ای از "رسالت‌تاریخی" گشت که از فهم خام او از "فلسفه‌تاریخ" برآمده بود. برای مقایسه مثلا ناپلئون بناپارت، همچو حسی نداشت، او برتری‌طلب‌ای از قماش همان سرداران باستانی چون داریوش و اسکندر بود، اما "مارا" و روبسپیر خودشان را کمی‌تاقسمتی در بستر فهمی از "فلسفه‌تاریخ" نهاده و دستخوش احساسِ "رسالت‌تاریخی" (نه الاهی، همچون پیامبران باستان) شدند.

این بدخیمی در طول قرن نوزدهم بالاگرفت و در هیچ‌کس بقدر کارل‌مارکس متورم نشد؛ مارکس "آگاهانه" در کارگاه فرهمند اندیشه‌اش "ایدئولوژی" می‌ساخت. ذوق ایدئولوژی‌سازی مارکس بقدری تیز بود که طی نامه‌ای به چارلز داروین (که همراه‌اش نسخه‌ای از جلد نخست تازه انتشار‌یافته Das Kapital را هم برای او فرستاد) برداشت "ایدئولوژیکِ" خودش از نظریه داروین را عرضه داشت و دست دوستی به سوی او دراز کرد که داروین را خوش نیامد. نه که داروین سرشت بیمارگونِ "ایدئولوژی" را می‌شناخت و طرف را "خل‌وضع" یافته بود، نه! داروین ذهن "علمی" داشت و حدِ مُضَیَّقِ "تعمیم"ها را خوب می‌شناخت؛ برای فوت‌وفن "ایدئولوژی"سازی گشادبازی‌ و پشتک‌وارو زدن‌ای لازم است که در علم نیست، در داروین هم نبود.

تنها مارکس نبود که "ایدئولوژی" ساخت، بسیاری از فیلسوفان قرن نوزدهم ذوق وافری به ایدئولوژی‌سازی داشتند، مثلا هربرت اسپنسر، فیلسوف انگلیسی، ایدئولوژی "داروینیسم‌اجتماعی" را ساخت که به‌کار امپراطوری انگلیس در کار سلطه‌ استعماری‌اش بر ملت‌های جهان می‌آمد. نازیسم و فاشیسم نسخه‌های آلمانی و ایتالیایی همان داروینیسم‌ اجتماعی بودند، الا این‌که ایتالیایی‌ها ولنگ‌ووازتر از آن بودند که بخواهند داروینیسم‌اجتماعی را روی ناسیونالیسم‌افراطی خودشان خوب سواربکنند، ولی آلمانی‌هایِ فلسفه‌اندیش اهل چنان گشادبازی‌هایِ ایتالیایی‌مآب نبودند. این بود که گروهانی از فیلسوفان به سرکردگیِ آلفرد روزنبرگ را گردآورنده تا به دقت روی سوارکردن نژادگراییِ ژرمنی روی داروینیسم‌اجتماعی و تراشیدن یک (بقول احمد فردید) "حوالتِ‌تاریخی" جهانی برای نژاد ژرمن کار بکنند. آدم‌های گنده‌ای چون مارتین‌هایدگر هم، نه مستقیما که غیرمستقیم و درحاشیه، به این پروژه متمرکز "ایدئولوژیِ" نازی‌تراشی مدد رساندند.
مساعی هایدگر در این زمینه هنوز هم به‌کار بنیادگرایان اسلامی ایران می‌آید که از تویِ آن، برای "دشمنی" با "مدرنیته"، ابزارآلات مفهومی استخراج کنند، کاری که احمد فردید و رضا داوری اردکانی کردند و کوتوله‌های هم امروز دارند راه بزرگترهایشان را ادامه می‌دهند. هرچه باشد ما ایرانی‌ها هم مثل آلمانی‌ها ذوق فلسفی داریم والا "عرفان" را با آن مهارت نمی‌توانستیم به قرآن ببندیم، تا امروز هم کسی از مسلمان‌های ایرانی به کَت‌َاش نمی‌رود که عرفان کمترین دخلی، ولو بقدر سرسوزن، به قرآن ندارد! بگذریم!