سراب نخبهگرایی مردم ایران
|رضا دهدار
پیشرفت اقتصادی را نمیشود مهندسی کرد. نمیشود الگوی واحدی را برای آن در نظر گرفت. فقط میتوان انسانها را آزاد گذاشت تا هر کس بنا بر شرایط شخصی خود به دنبال ترجیحات ذهنی و رفع نیازهایش برود. هیچ برنامه دقیقی که بتواند رشد کیفی اقتصاد را اندازه بگیرد، وجود ندارد. تنها بازار آزاد است که رشد کیفی ایجاد میکند.
مردم عموما فریب بزرگی اقتصادها را میخورند.
جیدیپی اصلا شاخص خوبی برای توسعه کیفی نیست. لوکزامبورگ به مراتب بازار قدرتمندتری نسبت به چین دارد. لیختناشتاین هم همینطور. فراموش نکنیم که جیدیپی شوروی هم بالا بود و اقتصادانان غربی مانند ساموئلسون، مبهوت و شیفته آن شده، و معتقد بودند که در آینده، شوروی غرب را پشت سر خواهد گذاشت ولی عملاً شوروی فروپاشید به این خاطر که رشد مصنوعی دوامی ندارد.
عموم کشورهای در حال توسعه مانند چین، برزیل، آفریقای جنوبی و حتی ایران هم یک فرمت تقریبا مشابهاند. توسعه نخبهگرا هیچ جا شاخص کیفی را نمیسنجد.
ایران از نظر جیدیپی وضعیت بهتری نسبت به نروژ دارد اما سطح کیفی زندگی نروژیها کجا و مردم ایران کجا؟ بروکراتها در این کشورها برای رشد اقتصادی برنامهریزی میکنند و هیچ بهایی به بازار آزاد نمیدهند. شرکتهای قدرتمند و بزرگ هم وصل به دولت هستند.
ایلان ماسک وقتی به آلمان میرود تا از کارخانه تسلا بازدید کند، نیازی ندارد تا خانم مرکل؛ صدراعظم آلمان را ملاقات کند اما وقتی به ترکیه میرود، حتماً باید با رجب طیب اردوغان دیدار کند. اقتصاد دولتی و نخبهگرا کلی با بازارآزاد توفیر دارد. برای همین وقتی ترامپ اقتصاد ایران را تحریم میکند، اوضاع بسیار وخیم میشود. اقتصاد چین با اینکه مثلاً بزرگترین بانکهای دنیا را دارد، باز هم این "ترین" اصلا کیفی نیست. چون دولتی است. به ضرب چماق دولت کار میکند. اگر آمریکا به بانک ملی چین چپ نگاه کند، دچار بحران میشود، چون تحت تاثیر مستقیم تنش سیاسی قرار میگیرد. چون بازار آزادی وجود ندارد.
مع الاسف مردم ایران هم دوست دارند تا یک دولت متخصص و نخبهسالار راس کار بیاید و همین مدل توسعه از بالا را پیش ببرد. مردم تقاضای این را ندارند تا در یک اقتصاد آزاد بتوانند کالا تولید، و بیزنس کنند. اینها که اکنون از آخوندها برگشتهاند، تقاضا دارند که یک نخبه کراواتیِ دانشگاهی برای آنها مدل توسعه را تعریف کند. با این دیدگاه مردم ایران در بهترین حالت به جایی میرسند که ترکیه یا برزیل رسید. هیچوقت بازار ایران مثل بازار کره جنوبی یا ژاپن نخواهد شد.
✅ @karkhone