محمد رضا شاه در کتاب «پاسخ به تاریخ»
سرکوب قیمت ها و دستگیری تجار و صاحبان صنایع در سال 54 اشتباه بود!
«پاسخ به تاریخ » نام کتاب خاطراتی نوشته محمدرضا پهلوی، شاه پیشین ایران است که در اصل به زبان فرانسه و پس از وقوع انقلاب (۱۳۵۷) نگاشته شدهاست. این کتاب بعداً به زبان انگلیسی فارسی برگردانده شد.
اين كتاب در دوران پس از سقوط وی به رشته تحریر درآمده و کم و بیش، هم حالت تعدیل شده ای نسب به سه کتاب قبلی او (انقلاب سفید، ماموریت برای وطنم و به سوی تمدن بزرگ) دارد، و هم در آن نوعی حالت خود انتقادي به چشم می خورد به صورتی که چهره اش را زیاد هم مخدوش نکند. گرچه که کتاب شاه حتی اگر همین انتقادهای کمرنگ را هم نداشت، باز می بایست به عنوان یک مدرک درجه یک اصیل، مورد استفاده پژوهشگران تاریخ ایران قرار گیرد.
بر اساس پیشگفتار «کتاب بیشتر برای خوانندگان اروپایی و امریکایی نوشته شده بود تا ایرانیان. در حقیقت شاه میخواسته است در برابر مقالات و گزارشهای انتقادآمیزی که مطبوعات بینالمللی دربارهی او منتشر میکردند دفاعیهای تدوین کند و انتشار دهد.»
در بخشي از کتاب « پاسخ به تاریخ » در خصوص بازار و کنترل آن و تبعاتی که به همراه داشت، آمده است:
در سال ۱۳۵۴ ما اشتباهاتی بزرگ مرتکب شدیم و از دانشجویانی رستاخیزی که خود داوطلب شده بودند خواستیم به کار مراقبت در نرخ کالاها قیمتگذاری بپردازند و در بسیاری موارد، طرز رفتار آنان به عکسالعملهایی منجر شد و نارضایتیهایی به وجود آورد، بدون آنکه تعدیل موثری در سیر صعودی نرخ کالاها پدید آورد، خرده فروشان از یک طرف تحت فشار عمده فروشان و واسطهها قرار داشتند که مرتبا قیمتها را افزایش میدادند و از طرف دیگر تحت فشار سخت گیری بازرسانِ کم تجربهای که میخواستند با سختگیری موجبات تنزل نرخها را فراهم آورند.
بعضی از بازاریان از این سختگیریها ناراضی بودند و به صف مخالفان پیوستند. عکس العمل دادگاههای صنفی در مقابل گرانفروشان خشن و غالباً عادلانه بود اما به نارضایتیهای گروهی از بازاریان و کسبه دامن زد، البته این شدت عمل به خرده فروشان و کسبه جزء منحصر نبود و گروهی از تجار عمده، مدیران واحدهای صنعتی و فروشگاه ها و شرکتهای چند ملیتی تحت تعقیب قرار گرفتند و کالاهایی که انحصار کرده بودند مصادره و به معرض فروش گذاشته شد و یا پروانه کسب آنان لغو گردید. با تمام این احوال باید گفت که حاصل کار منفی بود و توفیقی در مبارزه با تورم بدست نیامد.
✅ @karkhone