📌«رضاشاه بی‌سواد نبود. نقل قولی از ماکیاوللی هست که می‌گوید: "شهریار می‌باید تنها درباره‌ی جنگ و تاریخ بخواند".

سردار سپه، نزدیک به ۳۰ سال در سربازخانه مشق جنگ دیده و هر یک از درجات نظامی خود را در اثر رشادت‌های خود به‌ دست‌ آورده بود.

یعنی در میان رجال آن زمان ایران، جزو معدود کسان و یا تنها کسی که بود که در قبال هر ترفیع رتبه صلاحیت خود را به‌صورت برجسته نشان داده بود.

افزون بر آن، استعداد شگفت‌آور او را در رشته‌های مختلف، می‌توان از خلال نقل‌قول‌های نزدیکان به وی دریافت. به واژگان مصوب فرهنگستانِ نخست، نقدهایی می‌کرد که از یک واژه‌شناس طراز اول برمی‌آمد، یا دست‌خط‌های بجا مانده از او نشان می‌دهد که به‌مرور خواناتر و زیباتر می‌نوشت.

رضاشاه بی‌سواد نبود؛ بلکه منابع ما در تشخیص چون و چند توانایی‌های او بی‌سواد هستند.

رضاخان میرپنج برعکس ماژور مسعودخان و دیگر تحصیل‌کردگان مدارس نظامی فرنگ، از تحصیلات عالیه بی‌بهره بود؛ اما با فرماندهی بهنگامِ جویبارهایی که در مصّب رودخانه‌ی مشروطه به دریای وطن می‌ریخت، توانست از مختصر فرصتی که فترتِ احوالِ قدرت‌های بین‌المللی میان دو جنگ جهانی در اختیار ایران قرار داده بود، بهره بگیرد تا انحطاط تاریخی ایران را با تحقق اراده‌ی ملّی مرتفع کند».

🔹در روزگار باستان رابطه‌ی دیالکتیکی میان خدای دین زرتشتی با شاه و ملّتی که بر اساس سلسله مراتب دودمانی علیه دروغ، دشمن و خشکسالی بسیج شده بودند، تا حد اعتلای ایران به یک ابرقدرت جهانی موفق عمل کردند. اما پس از اسلام، با سلطه‌ی قبایل و هم‌دستی آن‌ها با خدای عربی که باد بی‌نیازی‌اش بر خرمن آتش گرفته‌ی رعیت ایرانی می‌وزید و آن را شعله‌ورتر می‌کرد، نظام سنتی کارآمد سلسله‌مراتبی یاد شده، چنان تضعیف شد که تنها کسی چون رضاشاه می‌توانست از طریق فهم مدرنی که در اثر زیست نظامی‌اش از جهان جدید یافته بود، انحطاط پدید آمده را در عمل درمان کند. بدین طریق که شاهی خردمند در راس، توانست از طریق سلسله‌مراتب مدرن، به سود مصلحت عامه دست به تغییری وسیع در وضعیت رعایای خود بزند که توانست و زد.

برگرفته از مقاله «رضاشاه، ارتش و نظم مدرن» نوشته مسعود دباغی در نشریه «فریدون»

این مقاله زیبا را در اینجا بخوانید:
https://www.fereydoun.org/articles/95720

مسعود دباغی سردبیر فصلنامه «ایران بزرگ فرهنگی» است.

@PN_KFP