🔴همین که در ایران دموکرات باشید کافی نیست

🖋دکتر فردین علیخواه




هر ساله بر تعداد ایرانیانی که با قصد مهاجرت کشور را ترک می کنند افزوده می‌شود. بیشتر آنان از وضع موجود در کشور رضایتی ندارند و برای داشتن آینده‌ای بهتر این تصمیم سخت را می‌گیرند. عده‌ای از آنان با احساسی توأم با « بیزاری و تنفر» از کشور خود می‌روند و این بیزاری لزوما متوجه عرصه سیاست نیست، بلکه عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی جامعه ایرانی را نیز دربرمی‌گیرد.

به دلیل پذیرش مهاجرانی از سراسر دنیا، اکثر کشورهای مهاجرپذیر دارای تنوعات گستردۀ قومی، زبانی، دینی و فرهنگی‌اند. برای مثال اگر شما در جایی خانه‌ای اجاره کنید باید این انتظار را داشته باشید که همسایۀ دیوار به دیوار شما کامبوجی، افغان، بنگلادشی، نیجریه‌ای و یا مردمانی از کشور سوریه باشند.

کم نیستند ایرانیانی که وقتی وارد کشورهای مهاجرپذیر می‌شوند از دیدن ملیت‌های غیراروپایی، غیرسفیدپوست، غیربلوند، غیرچشم‌آبی و غیربلندقد جا می‌خورند و حس بدی به سراغ‌شان می‌آید. گویی با پدیده‌ای مواجه شده‌اند که اصلا انتظارش را نداشتند. برای مثال وقتی در این کشورها با فردی مواجه می‌شوند که بسیار بر حفظ حلال و حرام حساسیت نشان می‌دهد؛ جا می‌خورند. نکته آن است که بسیاری از ایرانیان از آنچه در ایران دیده‌اند و تجربه کرده‌اند می‌گریزند و در مقابلِ خود انتظار یک جامعه اروپایی یکدست را دارند. آنان به هیچ وجه انتظار ندارند که با مردمانی برخورد کنند که مشابه آنان را در ایران کم و بیش دیده‌اند.

اصلا نباید تصور کرد که زندگی در یک جامعۀ مهاجرپذیر و دارای تنوعات فرهنگی گسترده؛ آسان است. ما تصور می‌کنیم که توانایی زندگی در کشورهای آزاد و دارای تنوعات قومی، فرهنگی و دینی مختلف را داریم. ولی آیا واقعا این چنین است؟ هموطنانی که ساکن کشورهای اروپایی هستید. تاکنون چند بار پیش آمده است که به سایر ملیت‌ها صرفا به خاطر ظاهرشان و همچنین کلیشه‌هایی که از قبل در ذهن داشته‌اید با تنفر نگاه کنید؟

زندگی در جامعۀ چندفرهنگی نیازمند داشتن نگرش و مهارت‌های ارتباطی خاصی است. روشن است که این مهارت‌ها یک شبه به وجود نمی‌آید و در طول فرایند اجتماعی‌شدن توسط نهادهای اجتماعی همچون مدرسه، خانواده و رسانه‌های جمعی به افراد منتقل می‌شود. در کشورهای توسعه یافته به طرق مختلف به کودکان می‌آموزند که نباید نژادپرست و یا قوم‌ و خویش‌گرا باشند. باید بیاموزند که به عقاید مخالفان خود توهین نکنند. باید به پیروان همه ادیان احترام بگذارند. آنان تا به این حد کودکانشان را آموزش می‌دهند و باز گهگاه رگه‌هایی از نژادپرستی خفیف در رفتار برخی از آنان بروز می‌یابد. ولی ما چقدر چنین صفاتی را به کودکانمان می‌آموزیم؟

در ایران به ما یاد داده‌اند که فقط باید به عقاید بعضی‌ها احترام گذاشت. نهادهای رسمی ما به ما یاد داده‌اند که «ما» حق و دیگران باطل‌اند! ما با این روحیه به خارج از کشور کوچ می‌کنیم. سخن آن است که متأسفانه در ایران، نهادهای اجتماعی افراد را نه برای زندگی در جامعه‌ای با تنوعات فرهنگی؛ که برای زندگی در جامعه‌ای یکدست تربیت می‌کنند. در واقع پیش‌فرض نهادهای اجتماعی ما آن است که این افراد قرار است در جامعه‌ای زندگی کنند که همه مردم آن مسلمان و تنها دارای یک سبک زندگی هستند. از طرف دیگر ما از نظر روان‌شناسی اجتماعی هم ویژگی‌های خاص خود را داریم که سیاه و سفید دیدن امور یکی از آنهاست. از نظر ما آدم‌ها یا عاقل‌اند و یا بی‌شعور. آدم کم‌شعور نداریم. از نظر ما آدم‌ها یا با فرهنگ‌اند و یا بی‌فرهنگ. آدم کم‌فرهنگ نداریم. در نتیجه ما جهان را همواره دوقطبی می‌بینیم.

به هیچ وجه تصور نشود که چون در ایران شخصیتی دموکراتیک داشته‌اید و به آزادی‌های فردی معتقد بوده‌اید در کشورهای مهاجرپذیر همه چیز برایتان به آسانی قابل پذیرش و قابل هضم خواهد بود. شما در این خصوص امکان آزمون خودتان را نداشته‌اید. زندگی در جامعۀ چند‌فرهنگی نیاز به مهارت‌های دیگری دارد. انعطاف‌پذیری، توانایی دگرپذیری، مدارای اجتماعی، پرهیز از قضاوت‌های سریع، و اجتناب از قضاوت‌های مبتنی بر کلیشه‌های از پیش شکل‌گرفته از آن جمله‌اند.

فقط به دنبال آن نباشید که بدانید با داشتن چه شرایطی می‌توان اقامت یک کشور توسعه یافته را به دست آورد. گاهی اوقات از خودمان سوال کنیم که آیا من از نظر مهارت‌های اجتماعی شایستگی زندگی در یک جامعۀ چندفرهنگی و متکثر را دارم؟ دقیقا به دلیل فقدان چنین مهارت‌هایی است که برخی از ایرانیان با ورود به این کشورها و با دیدن خاورمیانه‌ای‌هایی که با لباس‌های محلی‌شان در خیابان‌های شهرهای آلمان، هلند یا سوئد تردد می‌کنند حالشان بد و خشمگین می‌شوند و از خودشان می‌پرسند:

'آخه اینا اینجا چکار می کنن؟!"
@renaissancetranslate