🔸هر کسی از ظن خود شد یار او🔸
✍هومن پناهنده

رفتار هر کس غالباً سازگار با دریافت او است. خواجه مهتاب چون در دریافت خود از مفهوم آفریدگار در مقام یقین نیست، ناگزیر حداقل‌ها را به جا می‌آورد. اما آنان که به‌خاطر خدا گردن می‌زنند، درست یا نادرست، خود را در مقام یقین‌ می‌بینند و بر پایهُ تصوری که از خدا در ذهن دارند در راه او هر آنچه می‌توانند می‌کنند.
برای خواجه مهتاب، خدا "ناشناخته" است، اما در نظر رقیب خشنِ او خدا تا اندازه‌ای "شناخته" است؛ و البته این که کدام‌ یک حق دارد موضوع دیگری است و در بحث فعلی مدخلیت ندارد. پس هر دو رفتاری سازگار با اعتقادشان دارند. آن‌گاه جای شگفتی بود که خواجه مهتاب گردن می‌زد و آن دیگری چنین نمی‌کرد.
ایراد استدلال خواجه این است که قیاس به نفس می‌کند و از دیگری که به عقاید او متعهد نیست، رفتاری هماهنگ با عقیدهُ خودش انتظار دارد، اما هر کسی بر طینت خود می‌تند. خواجه بالطبع درستی عقیدهُ خود را مسلم می‌گیرد، اما این درست همان فرضی است که طرف مقابل قاعدتاً آن را پذیرفتنی نمی‌داند یا دست کم موضوع بحث و مناقشه می‌شمارد.
باری استدلال خواجه مهتاب، برخلاف ظاهر غلط‌انداز و خوش آب‌ورنگش، مصادره به مطلوب و ارسال مسلّم است، یعنی مغالطه‌ است.

سخنِ شیوا و آراسته نیکو است، اما آراستگی سخن گاه سستی منطق آن را نهان می‌دارد. مبادا چشم‌مان چنان به زیبایی گفتار خیره شود که کاستی‌ منطق آن را باز نشناسیم.

#هومن_پناهنده
@gashthaa