بازدارندگی، در یک دقیقه!
در روزهای اخیر از بازدارندگی زیاد شنیده ایم، حرف کلی این است که هزینه اقدام احتمالی توسط حریف را چنان بالا ببری که او خیال حمله به تو را از سر بیرون کند. این ایده هم از جنگ جهانی دوم به این سو با توجه به قدرت مخرب سلاح های هسته ای و کشتار جمعی اقبال پیدا کرد، سلاح هایی با توان کشتار گسترده که حتی می توانست امکان حیات روی کره زمین را از بین ببرد. تمرکز از "بردن جنگ" به "جلوگیری از بروز جنگ" منتقل شد.
اما پیش فرض بازدارندگی اینست که طرفین به حد کافی عاقل اند که بتوانند هزینه و فایده جنگ را محاسبه کنند و سراغ جنگ های پرهزینه و با احتمال آسیب بالا نروند، چنانکه می دانیم این پیش فرض را باید با توجه به یافته های علمی امروز در مورد خطاهای انسانی و پویایی های گروهی بسیار تعدیل کرد. کافی است روایت کندی را از بحران اتمی کوبا بخوانید تا دریابید کاملا ممکن بود کار به یک جنگ هسته ای بکشد. وانگهی حتی اگر بتوان این "عاقل بودن" را در مورد دولت-ملت های عادی پذیرفت، بسیاری از بازیگران غیردولتی و گروه های تروریستی از جمله بنیادگراهای خاورمیانه را نمی توان "عاقل" دانست. تصور کنید بالا بردن هزینه ها برای سیاه پوش های خلافت اسلامی چه معنایی می تواند داشته باشد.
قضیه اما پیچیده تر هم می شود، صرف داشتن سازوبرگ و توان نظامی کافی نیست، باید نشان داد در موقع ضرورت اراده به کار بردن آن هم وجود دارد و این قضیه را خیلی پرچالش می کند. برای کشوری که زرادخانه اش پر است، ولی حریف می داند که به هر دلیلی از آنها استفاده نخواهد کرد، طبیعی است که بازدارندگی هم موضوعیتی نخواهد داشت. از این رو کشورها باید هر از چندی نشان دهند که توان نظامی شان ویترینی نیست و پتانسیل تهدید خود را "باورپذیر" نشان دهند، این چه بسا ناخواسته به جنگی تمام عیار بینجامد! در دوران جنگ سرد به زیردریایی های اتمی فرمان داده شده بود که اگر مثلا بیش از نیم ساعت ارتباطشان با مرکز قطع شد، موشک های خود را به سمت دشمن شلیک کنند! هدف این بود که به شوروی نشان دهند، شوخی ندارند و تهدیدشان جدی است.
الان که ابعاد نبرد از حوزه های سنتی فراتر رفته و نقش بازیگران غیردولتی پررنگ شده است، تردیدهایی در مورد کارآمد بودن بازدارندگی وجود دارد، کشورهای سعی کرده اند با ارتباط گسترده تر و ایجاد و تعهد هنجارها مشترک از احتمال بروز جنگ بکاهند، ولی جنگ همچنان یک امکان همیشه حاضر است. با این حال به پیروی از کلمانسو فقید همچنان معتقدم جنگ بسیار جدی تر از آن است که سرنوشتش دست ژنرال ها سپرده شود، والله اعلم.
کانال راهبرد/امیرحسین خالقی
@RahbordChannel
در روزهای اخیر از بازدارندگی زیاد شنیده ایم، حرف کلی این است که هزینه اقدام احتمالی توسط حریف را چنان بالا ببری که او خیال حمله به تو را از سر بیرون کند. این ایده هم از جنگ جهانی دوم به این سو با توجه به قدرت مخرب سلاح های هسته ای و کشتار جمعی اقبال پیدا کرد، سلاح هایی با توان کشتار گسترده که حتی می توانست امکان حیات روی کره زمین را از بین ببرد. تمرکز از "بردن جنگ" به "جلوگیری از بروز جنگ" منتقل شد.
اما پیش فرض بازدارندگی اینست که طرفین به حد کافی عاقل اند که بتوانند هزینه و فایده جنگ را محاسبه کنند و سراغ جنگ های پرهزینه و با احتمال آسیب بالا نروند، چنانکه می دانیم این پیش فرض را باید با توجه به یافته های علمی امروز در مورد خطاهای انسانی و پویایی های گروهی بسیار تعدیل کرد. کافی است روایت کندی را از بحران اتمی کوبا بخوانید تا دریابید کاملا ممکن بود کار به یک جنگ هسته ای بکشد. وانگهی حتی اگر بتوان این "عاقل بودن" را در مورد دولت-ملت های عادی پذیرفت، بسیاری از بازیگران غیردولتی و گروه های تروریستی از جمله بنیادگراهای خاورمیانه را نمی توان "عاقل" دانست. تصور کنید بالا بردن هزینه ها برای سیاه پوش های خلافت اسلامی چه معنایی می تواند داشته باشد.
قضیه اما پیچیده تر هم می شود، صرف داشتن سازوبرگ و توان نظامی کافی نیست، باید نشان داد در موقع ضرورت اراده به کار بردن آن هم وجود دارد و این قضیه را خیلی پرچالش می کند. برای کشوری که زرادخانه اش پر است، ولی حریف می داند که به هر دلیلی از آنها استفاده نخواهد کرد، طبیعی است که بازدارندگی هم موضوعیتی نخواهد داشت. از این رو کشورها باید هر از چندی نشان دهند که توان نظامی شان ویترینی نیست و پتانسیل تهدید خود را "باورپذیر" نشان دهند، این چه بسا ناخواسته به جنگی تمام عیار بینجامد! در دوران جنگ سرد به زیردریایی های اتمی فرمان داده شده بود که اگر مثلا بیش از نیم ساعت ارتباطشان با مرکز قطع شد، موشک های خود را به سمت دشمن شلیک کنند! هدف این بود که به شوروی نشان دهند، شوخی ندارند و تهدیدشان جدی است.
الان که ابعاد نبرد از حوزه های سنتی فراتر رفته و نقش بازیگران غیردولتی پررنگ شده است، تردیدهایی در مورد کارآمد بودن بازدارندگی وجود دارد، کشورهای سعی کرده اند با ارتباط گسترده تر و ایجاد و تعهد هنجارها مشترک از احتمال بروز جنگ بکاهند، ولی جنگ همچنان یک امکان همیشه حاضر است. با این حال به پیروی از کلمانسو فقید همچنان معتقدم جنگ بسیار جدی تر از آن است که سرنوشتش دست ژنرال ها سپرده شود، والله اعلم.
کانال راهبرد/امیرحسین خالقی
@RahbordChannel
4 comments
Log in to comment
دولتها گاهی جور دیگری مشکلات رو حل میکنند
توافق دو دشمن بر سر یک معامله برد برد کم اتفاق نمی افتد
در رسانه ما چیز دیگر میبینیم و میشنویم
این بار نیز شلیک به پایگاه تخلیه شده نشانی از بی نشانی و آشنایی داشت