‍ جنگ جهانی یارانه‌های صنعتی


ماه مِی سال ۲۰۲۳، شب تقریبا به آخر رسیده بود که خبری بد با یک ایمیل به «جیسون رو» رسید. حدود ۶۰ نفر از کارگران مجموعه او که در شهر «ویندزور» کانادا، در حال نصب اسکلت فولادی یک کارخانه ساخت باتری‌ برای خودروهای الکتریکی بودند، به ناگاه اخراج شدند. پروژه ساخت این کارخانه متوقف شده بود. این خبر «جیسون» را شوکه کرد؛ چون کلنگ این کارخانه، همین یک سال قبل و با هیاهوی بسیار توسط نخست‌وزیر «جاستین ترودو» زده شده بود و دو شرکت بزرگ، یکی « استلانتیس» چندملیتی که ششمین خودروساز بزرگ جهان است و دیگری «ال.جی انرژی سولوشِن» کره‌ای که بزرگ‌ترین تولیدکنندگان باتری جهان به شمار می‌رود، بر سر یک سرمایه‌گذاری مشترک ۴.۱ میلیارد دلاری جهت احداث این کارخانه با دولت کانادا به توافق رسیده بودند. دولت متعهد شده بود که ۱ میلیارد دلار کانادا (۷۵۹ میلیون دلار آمریکا) به این سرمایه‌گذاری کمک مالی کند. اما گویا یکباره این کمک مالی اعطایی از ناحیه دولت‌های فدرال و استانی دیگر کفایت نمی‌کرد.

آنچه به یکباره محاسبات این سرمایه‌گذاری مشترک خصوصی-دولتی در کانادا و البته دیگر برنامه‌های دولت‌ها و شرکت‌های سراسر جهان را به هم ریخته بود، سیاست صنعتی پرخرج و گسترده دولت «جو بایدن» در آمریکا بود. امروز دیگر مسلم شده اینکه نهایتا این سیاست چگونه از آب در ‌آید، نه تنها سرنوشت سیاسی «جو بایدن» که سرنوشت بسیاری از رهبران سیاسی در سراسر جهان را رقم خواهد زد.

دولت «بایدن» که درگیر مبارزه با چین برای سلطه جهانی است، این یارانه‌ها را ذیل پاره‌ای مصوبات تاریخی از جمله «قانون کاهش تورم» در سال گذشته به تولیدات آمریکایی می‌پردازد و هدف این یارانه‌ها نیز، یکی تثبیت رهبری آمریکا در صنایع آینده مانند انرژی‌های پاک و نیمه‌هادی‌ها و دیگری ایجاد مشاغل با درآمد خوب در داخل آمریکا عنوان شده است. سیاست صنعتی «بایدن» هم‌اکنون کارزاری جهانی را دامن زده که اتحاد میان کشورها را ناپایدار، بودجه‌ها را تهدید و مقادیر بی‌سابقه‌ای از پول دولت‌ها را روانه جیب شرکت‌های خصوصی می‌کند.

روز دوشنبه ۲۴ جولای (۲ مرداد)، آخرین نمونه این کارزار در به انحراف کشیدن اقتصادها بیرون زد و خبر آمد که آلمان در حال تدارک یارانه‌ای ۲۰ میلیارد یورویی (۲۲ میلیارد دلاری) برای کارخانه‌های تولید تراشه‌های پیشرفته است. چند روز پیش از آن نیز دولت انگلستان، که پیشتر قاطعانه مدعی شده بود در جنگ یارانه‌ وارد نمی‌شود، شادمان از آن شد که «گروه صنعتی تاتا»، به پشتوانه وعده کمک مالی حدودا ۵۰۰ میلیون پوندی (۶۴۵ میلیون دلاری) دولت «ریشی سوناک»، در میان سایر کشورها انگلستان را به عنوان مرکز احداث کارخانه باتری‌های برقی خود انتخاب کرده است.

محاسبه دقیق اینکه چه مقدار منابع مالی صرف این سرمایه‌گذاری‌ها می‌شود امری دشوار است؛ چون حمایت‌ها اشکال مختلفی از معافیت‌های مالیاتی گرفته تا وام‌های با بهره پایین و کمک‌های بلاعوض دارند و به عنوان مثال متخصصان شرکت خدمات مالی «مورگان استنلی» تخمین می‌زنند که در سراسر جهان دولت‌ها بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار «یارانه مستقیم» به صنایع تولید تجهیزات کم‌کربن پمپاژ کرده‌اند.

«رکا جوهاز»، اقتصاددان و مدرس سابق دانشگاه‌های «پرینستون» و «کلمبیا» که اکنون در دانشگاه «بریتیش کلمبیا» تدریس می‌کند و از بنیانگذاران «گروه سیاست صنعتی»، یک مرکز تحقیقاتی که تمامی این اقدامات دولت‌ها را زیر رصد دارد، معتقد است: «امروز بحث بر سر چگونگی مداخله است، نه اینکه آیا مداخله ضروری است یا خیر». او می‌گوید که منتقدان سیاست صنعتی آمریکا باید اذعان کنند که رویکردهای بازار محور در مقابله با تغییرات اقلیمی و امنیت زنجیره تامین به در بسته خورده‌اند و «در این عرصه‌ها مکانیزم بازار به خودی خود و با سحر و جادو دستاوردی نخواهد داشت».

ادامه مطلب

✅ @karkhone