تو خواه از سخنم پند گیر خواه ملال
سروش دباغ

«حرف هایم، مثل یک تکه چمن روشن بود / من به آنان گفتم: / آفتابی لب درگاه شماست / که اگر در بگشایید به رفتار شما می تابد».[۱]
 
سالها پیش، در یکی از آثار آرنولد توین بی، مورخ انگلیسیِ برجسته معاصر خواندم بزرگ ترین ظلمی که حاکمان و زبردستان به محکومان و زیردستان می کنند، این نیست که در حقّ ایشان ظلم و جفا می کنند و حقوق بنیادین شان را نقض می کنند و نادیده می گیرند؛ بلکه عبارتست از کاریدنِ خلق و خوی ظالمانه و عادات رفتاریِ دل آزار و رماننده خود در ذهن و ضمیر محکومان.

متاسفانه این اتفاق در میان ما رخ داده و در حال نهادینه شدن است. جماعتی از هموطنان ما، دچار بلیه « تفکر سیاه و سفید» شده و در تحلیل ها و رفتارهای سیاسیِ خود، خشم آلود و کینه توزانه سخن می گویند؛ تو گویی که اگر دستشان برسد و مجالی بیابند، گریبانِ طرف مقابل را می درند و حیثیتی برای او بر جای نمی گذارند. در نوشتار « جور دیگر باید دید»[۲]، در وصف این خطای شناختیِ مهم آوردم:

« یکی از خطاهای شناختیِ[۳] رایج و جدی ای که انسانهای پیرامونی در داوریهای روزمره خود،  به تفاریق مرتکب می شوند، عبارتست از« تفکر همه یا هیچ».[۴] تفکرهمه یا هیچ که از آن به « تفکر سیاه و سفید»[۵] نیز تعبیر می شود؛ متضمنِ تحلیل و داوری یک سویه و مطلق اندیشی و جوانب مختلفِ پدیده مورد بحث را ندیدن و به حساب نیاوردن و احیانا انکار کردن است. فردی که مرتکب این خطا می شود، وقتی درباره فرد الف یا پدیده ب  قضاوت می کند، در پی صدور داوری های قطعی و تخطی ناپذیر و غیر منعطف است؛ داوری هایی که سویه های مختلف ماجرا را نمی بیند، مشحون از احساسات و عواطف است و از دیگران هم تحلیل و داوریِ یک سویه و قاطع و سیاه و سفید و « این یا آن» می طلبد. از اینرو، فلانی یا ابلیس صفت است، یا فرشته خصال؛ یا له فلان نظام سیاسیِ مستقرّ هستی یا علیه آن؛ یا با مایی، یا علیه ما؛ که شقوق دیگری متصور نیست و کسانی که آدمیان و پدیده ها را خاکستری می بینند و تحلیل می کنند، یا جاهل اند، یا خائن. مع الاسف، این خطای شناختی، راه را  بر تحقق گفتگوهای سودمند و رهگشا می بندد و آنچه در این میان، البته به گوش نمی رسد و سر بر نمی آورد، آواز حقیقت است.»

پس از حادثه هولناک و مولمه سقوط هواپیمای اوکراینی، برخی ازهنرمندان سرشناس و نام آشنا،  جشنواره هنری فجرِ را تحریم کردند و گفتند بنای شرکت در این جشنواره و عرضه آثار هنری خویش را  ندارند. از سوی دیگر، برخی دیگر از هنرمندان مشهور، از جمله شهاب حسینی، بازیگر توانمندِ سینمای ایران، با این کار مخالفت کردند

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72298

4 comments

خيلى عجيبه كه آدم هم در رثاى قاسم سليمانى نوحه بخونه هم در رثاى قربانيان قاسم سليمانى! چقدر فلسفه بايد خوند تا به چنين مرتبتى از تناقض و گيجى رسيد با توجيه "همه چيز سياه و سفيد نيست، خاكسترى هم براى خود رنگيست، آه!"
سخنانی که همیشه دوستدار آن بوده ام، اما فقط «چه باید نکردها» بود همچنان نه این و نه آن، پس چه ؟ پاسخی که ایشان میگویند هیچ گونه پیشنهادی من باب حداقلهایی از آنچه باید انجام داد ندارد. انی انفعال اینگونه افراد است که موجب میشود اتفاقا تندروی های کور میان مردم بیشتر شود چون عامه ای که راهی و یا راههایی از آنچه باید انجام دهد نداشته باشد، نهایت متوسل به صفر و صدی که این و آن دم میزنند پیروی کند.
آقای دکتر دباغ مجله طبرستان سبز یادتون هست. وقتی هفده ساله بودم چشم ام به طور اتفاقی این مجله را دید و خریدم. خلاصه بگم بهترین مقاله را از دکتر سروش حس کردم در باب اوملنیسم و شریعتی بود. 22 سال پیش از اون زمان تا به حال من تک تک مقالات کتاب و سخنرانی را ایشان و شما رو گوش دادم و خوندم حتی رفرنسها را مطالعه کردم. حتی پیش شما فلسفه تحلیلی و فلسفه زبان آموختم. عرفان مدرن آموختم. دکتر سروش مثل پدر من بود و هست و خواهد بود. ولی چگونه ممکن از قاتل هزاران نفر جوان و ایرانی و سوری و عراقی ستایش کرد. کسی که جنبش بهار عربی سوریه را نابود کرد. وبعد داعش در آن خلاصه مثل قارچ سر بر آورد. ما از پدر شما و شما و آقای احمد زید آبادی و آقای مصطفی تاج زاده انتظار نداشتیم. دیگر کی را داریم. یک نوریزاد را داریم که کماست که البته حرف حق تا پای جان خودش زد. ای کاش مهندس امیر انتظام جوان بود و زنده. البته که روحش زنده است و ایران عزیز را نظاره گر است
آقای دکتر دباغ چنان ذهن و روان ملت را با آن اظهار نظرتان در مورد قاسم سلیمانی به هم ریختید که واقعا طرفداران نواندیشی را متزلزل کردید و دلهایشان را خون