دوستان،
اخیراً کتابی منتشر شده است به نام "یک هزار مغز" نوشته‌ی جف هاوکینز
A Thousand Brains

ریچارد دوکینز مقدمه‌ای بر این کتاب نوشته و آن را بسیار مهم ارزیابی کرده است. اگر تئوری هاوکینز در این کتاب درست باشد و از آزمون‌های تجربی سربلند بیرون آید، قدمی بسیار مهم در شناخت عملکرد مغز و به خصوص قشر نئوکورتکس برداشته شده است. حتی کارِ هاوکینز را می‌توانیم هم‌رده‌ی کارِ چارلز داروین در زیست‌شناسی بدانیم چرا که یک چارچوب ساده و قابل فهم فراهم می‌کند که فرآیندهای پیچیده در نئوکورتکس را توضیح می‌دهد.

تئوری هاوکینز به طور خلاصه این است که قشر نئوکورتکس از حدود صد و پنجاه هزار ستون کورتیکال ساخته شده و هر یک از ستون‌ها در اساس همان کاری را انجام می‌دهد که هیپوکامپ و انتوراینال کورتکس انجام می‌دهند. انگار که دست طبیعت قسمتهای اصلی هیپوکامپ را نگاه داشته و صدها هزار مدل کوچک از آن‌را کنار هم چیده تا نئوکورتکس را بسازد. اگر می‌توانستیم نئوکورتکس را هم‌چون یک تکه پارچه روی میزی قرار دهیم و صاف کنیم، تقریبا به اندازه یک دستمال غذاخوری می‌شود. با ابعاد حدود سی سانتیمتر در سی سانتیمتر و حدود دو و نیم میلیمتر ضخامت. هر ستون کورتیکال حدود یک میلیمتر قطر و دو و نیم میلیمتر ارتفاع دارد. نئوکورتکس از تقریبا ۱۵۰ هزار از این ستون‌ها ساخته شده است. سال‌ها قبل دانشمندی به نام ورنون مونت‌کاسل دریافت که چون ساختار این ستون‌ها بسیار شبیه به هم می‌باشد، هر یک از آن‌ها باید کمابیش کاری یک‌سان انجام دهد فارغ از اینکه در کجای مغز قرار گرفته است. قسمت‌ها مختلف نئوکورتکس که با بینایی، شنوایی، لامسه، زبان یا هر فعالیت دیگری در ارتباط هستند از روشی یک‌سان و مشابه استفاده می‌کنند تا وظیفه خود را به انجام برسانند.

حدود پنجاه سال قبل جان اوکیف سلول‌های مکان را در هیپوکامپ کشف شناسایی کرده بود. زن و شوهر دانشمند نروژی به نام مای‌بریت و ادوارد موزر سلول‌های شبکه (گرید سِل) را در سال ۲۰۰۵ در انتوراینال کورتکس یافتند و نیز نشان دادند که سلول‌هایی وجود دارند که مطابق با جهت سر موش فعال می‌شوند.

هاوکینز می‌گوید که سلول‌های مشابهی در هر یک از ستون‌های کورتیکال وجود دارند و همان کاری را انجام می‌دهند که هیپوکامپ و انتوراینال کورتکس در جهت یابی انجام می‌دهند تا جانور بتواند حرکت کند. تفکر در واقع شکلی از حرکت است. هنگامی که داریم به موضوعی فلسفی می‌اندیشیم، یا ریاضی حل می‌کنیم یا هر کاری دیگر که نئوکورتکس انجام می‌دهد، آن‌چه در هر ستون کورتیکال انجام می‌شود بسیار شبیه به همان است که در هیپوکامپ انجام می‌شود وقتی که شخص حرکت می‌کند. تعدادی زیاد از سلول‌های عصبی فعال می‌شوند تا یک چارچوب مرجع را فراهم کنند و تعدادی دیگر از سلول‌ها که همانند سلول‌های مکان هستند فعال می‌شوند تا جایگاه یک آبجکت را نسبت به چارچوب مرجع علامت بگذارند. آبجکت می‌تواند هر چیزی باشد. می‌تواند تصویر یک مداد، ملودی یک موسیقی، یک مفهوم انتزاعی، یک معادله ریاضی یا هر چیز دیگری باشد که می‌توانیم به آن بیندیشیم. تفکر عبارت است از حرکت از یک چارچوب مرجع به چارچوب بعدی. کار اصلی که نئوکورتکس انجام می‌دهد ساختِ چارچوب‌های مرجع است همان‌طور که هیپوکامپ با سلول‌های شبکه (گرید سل‌ها) چارچوب مرجع در فضای سه‌بعدی می‌سازد.

✍ امیر رحمانی

@science4lifee