کرونا و آينده جمعيت در ایران!
✍️عباس عبدي
✅يكي از نكاتي كه در آينده و جهان پس از كرونا بايد مورد توجه قرار گيرد، مسأله تحولات جمعيتي است. برخي از گزارشهاي رسمي با هدف تهييج مردم به فرزندآوري ميكوشند كه بگويند با ادامه وضع فعلي رشد جمعيت ايران در سال ۱۴۲۵ به صفر خواهد رسيد. در زمستان گذشته يادداشتي نوشتم و توضيح دادم كه اين برآورد خيلي خوشبينانه است. اگر وضع به همين ترتيب ادامه يابد به احتمال فراوان حدود سال ۱۴۱۵ به رشد صفر خواهيم رسيد و بايد براي اين مشكل فكري كرد. نه از اين فكرهاي تبليغاتي كه بيان ميشود و هيچ اثري ندارد.
✅اكنون و با پيشامد مسأله كرونا، گمان ميكنم كه تمام محاسبات را باید تغییر داد و در بهترين حالت بايد چندین سال ديگر نيز اين برآورد زماني را جلو انداخت. زيرا كرونا از دو سوي ماجرا يعني زاد و ولد و مرگ و مير بر رشد جمعيت اثر منفي خواهد گذاشت. در زمينه مرگ و مير ارزيابي دقيقي نداریم چون نمیدانیم آخر و عاقبت کرونا ما را با چه تعداد مرگ و میر مواجه خواهد کرد؟ ولی در شرایط عادی سالانه حدود ۴۰۰ هزار نفر مرگ و مير داريم. از سوی دیگر زاد و ولد با سرعت زياد در حال كاهش است و در سال ۱۳۹۸، احتمالاً به حدود ۱.۲ ميليون نفر رسید. اين تعداد به معناي كاهش ۲۰ درصدي در زاد و ولد طي فقط ۳ سال گذشته است! که بسیار کاهش چشمگیری است.
✅پس از كرونا فرآيند كاهش زاد و ولد شديدتر خواهد شد. حتي امسال نیز ممكن است به دلايل گوناگون و ترس از حضور در بيمارستانها، سقط جنين افزايش پيدا كند و انگيزه فرزندآوري كمتر شود كه به احتمال فراوان آثارش را در سال ۱۴۰۰ نشان خواهد داد.
✅از سوی دیگر مشكلات اقتصادي ناشي از كرونا بيشترين تأثير را در كاهش ازدواج و فرزندآوري خواهد گذاشت و به احتمال فراوان طي دو سال آينده يعني تا سال ۱۴۰۰ ميزان زاد و ولد به زير يك ميليون خواهد رسيد و اگر مرگ و مير كرونا خيلي زياد نباشد، حداقل ۵۰۰ هزار نفر مرگ و مير سالانه را در كشور شاهد خواهيم بود و رشد جمعيت به زير ۰.۵ درصد خواهد رسيد.
✅البته اين بحران مختص ايران نخواهد بود. ايتاليا نيز يكي ديگر از كشورهايي است كه در اين زمينه دچار بحران جدي خواهد شد. جمعيت ايتاليا از سال گذشته شروع به كاهش كرده است و اثر ناشی از كرونا ميتواند سرعت اين ضربه را به شدت افزايش دهد. از سال ۲۰۱۸ تا كنون حدود ۲۰۰ هزار نفر از جمعيت ايتاليا كم شده است. كرونا نه تنها رشد زيادي در مرگ و مير خواهد داشت، بلكه در كوتاهمدت ممكن است كاهش شديد مواليد را سبب شود.
✅شايد تغييرات جمعيتشناختي اثر كرونا كمتر از ديگر آثار كرونا بر جهان به نظر برسد ولی پایداری آن بیشتر خواهد بود. اثرات گفته شده فقط در حوزه زاد و ولد بود، ممكن است حوزه مهاجرت نيز تحت تأثير كرونا قرار گيرد اين مسأله به شدت بستگي به اثرات اقتصادي كرونا دارد. اگر جوامع کرونازده پس از رکود و بيكاري اوليه موجب افزايش تولید و اشتغال شود، طبعاً مهاجرت به سوي غرب و اروپا را تشديد ميكند.
✅البته بشر نشان داده که در مواجهه با مصایب واكنشهاي خاص خود را برای بقا دارد. مثلاً پس از جنگ كه تعداد زيادي كشته ميشوند، به طور غريزي به سوي زاد و ولد بيشتر ميل ميكند و احتمال دارد كه در مواجهه با كرونا نيز اين رفتار ديده شود ولي بعيد است كه در كوتاهمدت شاهد چنين رفتاري باشيم.
@kherad_jensi
در تحلیل دارد
فرمودهاند رشد جمعیت در سه سال گذشته سی درصد کم شده است. این میتواند عوامل مختلفی داشته باشد که یکی از آنها گذر از دوران زاد و ولد پیک جمعیت دهه شصتی ها هستیم. به عبارت دیگر نزدیک شدن دهه شصتی ها به چهل سالگی می تواند آمار زاد و ولد را کم کرده باشد همانطور که منحنی زاد و ولد ها در دهه شصت و سالهای پایانی جنگ به شدت نزولی شد سی و چند سال بعد هم با تاخیرهایی این کاهش در آمار اتفاق میافتد اما به این معنی نیست که افت اش را با همین شیب ادامه می دهد.
آورده اند که رشد ضعیف یا منفی اقتصادی ممکن است باعث کم یا صفر شدن افزایش جمعیت شود در حالی که معمولا اقشارکم درآمدتر معمولا زاد و ولد بیشتری دارند که چندان هم به وضعیت اقتصادی مربوط نمی شود. بعضی هم بنا بر دلایل مذهبی فرزند زیاد میآوردند که آنها هم نان و دندان را معادل هم می دانند. حتی ممکن است وضع بد اقتصادی موجب تکاثر توالد گردد و به سادگی و بدون تحلیل آماری و دیدن پارامترهای مختلف نمی شود رفتار تناسل قشری از طبقه متوسط یا مرفه را به کل جامعه تعمیم داد.
همچنین گفته اند اگر رکود موجب رونق شود زمینه مهاجرت را بیشتر فراهم می کند که باید گفت فعلا که کرونا حداقل تا وقتی هست درب مهاجرت را می بندد و بعد از آن هم اگر اوضاع خراب اقتصادی ادامه داشته باشد که باز مهاجر نمی پذیرند اگر اوضاع جهانی اقتصاد هم خوب شد که ممکن است اوضاع اقتصادی در ایران هم رو به بهبود برود و شرایط ماندن فراهم تر شود .