چندنرخی‌سازی به‌مثابه ابزار طبقه‌بندی دسترسی

آنچه در آب، اینترنت و بنزین می‌بینیم یک ساختار مشترک دارد: در مدل متعارف، دولت یک کف مشترک از خدمات پایه را برای همه تضمین می‌کند و تفاوت افراد فقط در میزان پرداخت (مالیات تصاعدی بر درآمد) ظاهر می‌شود. نابرابری در ورودی پذیرفته می‌شود تا برابری در خروجی (دسترسی) تضمین شود.
در ایران اما تفاوت مستقیماً در خروجی ظاهر می‌شود: سهمیه در برابر آزادی، سرعت و فیلترینگ متفاوت اینترنت، فشار و ساعت متفاوت آب. معیار تعیین‌کننده دیگر درآمد یا نیاز نیست، بلکه فاصله‌ی فرد یا نهاد از هسته‌ی سخت قدرت است.
نکته‌ی مهم‌تر این‌که این منطق به حوزه‌های ظاهراً فنی هم سرایت می‌کند: تخصیص منابع، مجوزها، حتی ارزیابی‌های تخصصی-امنیتی، از صافی وفاداری سیاسی عبور می‌کنند. در نتیجه "تخصص" و "نیاز ملی" دیگر معیار مستقل نیستند، بلکه تابعی از رابطه با قدرت می‌شوند.
حاصل جمعی این الگو یک سلسله‌مراتب پنهان است: شهروندی به‌جای حقی یکسان و غیرقابل‌مذاکره، امتیازی درجه‌بندی‌شده و مشروط می‌شود و "طبقه" دیگر با درآمد تعریف نمی‌شود، بلکه با نسبت فرد با مرکز قدرت.
توجیه رسمی این سیاست‌ها معمولاً کمبود منابع زیر تحریم ‌ جنگ است. اما نقد اصلی این‌جاست: مسئله خودِ اولویت‌بندی نیست، بلکه نبودِ معیار عینی (درآمد، نیاز) به‌جای معیار سیاسی در آن است. همین تفاوت است که جیره‌بندی منابع را به ابزار کنترل اجتماعی بدل می‌کند
#بنزین

🆔@azambahramiran

2 comments

اعظم جان عالی
سپاس از توجهت جمیله ان