[مطلب زیر، که نوشته‌ی دوستی است، به نظرم درخور تامل است.خودش خواسته که امضائش محفوظ بماند.]

درباره‌ی برادران لیلا

من از روایت‌های ساده می‌ترسم، گر چه ظاهراً از آنها گریزی نیست. دنیای واقعی پیچیده و پر از ابهام و تناقض است و انگار ما انسان‌ها چاره‌ای نداریم جز آن که واقعیت جهان را به روایت‌های ساده  تقلیل دهیم تا آن را قابل فهم کنیم و زمینه را برای کنش مهیا کنیم.

نسل ما می‌پرسید چرا فقر هست؟ و جواب می‌داد چون قدرت‌های خارجی منابع ما را غارت می‌کنند. این قدرت‌ها با کودتا فرد فاسد دست نشانده‌ای را به قدرت رساندند تا با کمک دیکتاتوری او ثروت ملی ما را بدزدند و به اهداف پلیدشان برسند. چنین نظامی تنها با اتکا به مثلث زر و زور و تزویر سر پا مانده است. کافی است متحد شویم و با انقلاب این نظام را سرنگون کنیم و دست اجانب را کوتاه کنیم تا ظلم و فساد و فقر ناپدید شود. شاهد بودیم چنین برداشت ساده‌ای در میدان سیاست به چه کنشی ترجمه شد و چه نتایجی به بار آورد. نسل بعد از ما می‌پرسد مشکل کار ما کجاست؟ و ظاهرا یکی از پاسخ‌ها این است که ما اسیر سنت‌های دست و پاگیر پوچ پدرسالارانه مانده‌ایم. کافی است این سنت‌ها را اسقاط کنیم تا به رهایی و بهروزی برسیم.

برادران لیلا فیلم جذابی است. دو ساعت و نیم بیننده را پای تلویزیون میخکوب کردن کار ساده‌ای نیست. اما این فیلم روایتی سطحی و مخدوش از وضعیت ما ارائه می‌کند. کدام یک از ما آدم‌های این فیلم را می شناسد؟ کدام تیره و طایفه‌ای بر چنین رسومی استوار است؟ کدام طایفه است که تماما بر دوز و کلک و تقلب و دزدی باشد و دوام هم بیاورد؟ کدام پدری تا این حد اسیر افتخارات واهی است؟ کدام یک از ما چنین روابطی بین چهار برادر را از نزدیک تجربه کرده است؟

تجربه‌ی من که چنین نیست. در خانواده‌ی ما مادربزرگ‌هایم بسیار قدرتمند بودند. هیچ تصمیم مهمی بدون نظر آنها گرفته نمی شد. معروف بود بزرگ‌ترین مانع پیش ِ روی خواستگاران این بود که از سد مادربزرگم رد شوند. سد بعدی خود خواهرها بودند. اگر آنها نمی‌پسندیدند کسی توان تحمیل نظرش به آنها را نداشت. مادرم هم بسیار با قدرت است، گر چه مثل مادرش قلدر نیست. ما بچه‌ها در خانه از او می ترسیدیم، نه از پدر. پدرم و عموهایم هیچگاه پشت هم را خالی نکردند. مناسبات ما فرزندان هم با پدر و مادر و برادر و خواهر شباهتی به روایت این فیلم ندارد. البته مطمئنم همه‌ی خانواده‌ها شبیه ما نیستند، اما مردم‌شناسانی نظیر خانم لوییس بک (Lois Beck) که در میان طوایف ایرانی کار کرده‌اند می‌گویند بر خلاف تصور رایج، زنان هم در اقتصاد و هم در تصمیم‌گیری‌های ایلات و طوایف نقش مهمی داشته‌اند.

می‌شود گفت، کما این که گفته‌اند، فیلم نمادین است و نویسنده و کارگردان مجازند جهانی خیالی بسازند تا حرف‌هایشان را در قالب استعاره بیان کنند. موضوع اصلی فیلم تجربه‌ی زیسته چهار دهه پس از انقلاب است و قصد آن نشان دادن دلایل افلاس مردمی ثروتمند ولی ترسیده و اسیر توهمات پدری خودخواه است. آن روز که این ترس بریزد یا آن پدر بمیرد روز لبخند و رقص و شادی است.

شخصا با این روایت هم‌دل نیستم. همان طور که در ابتدا گفتم جهان واقعی پیچیده‌تر و پر تناقض‌تر از تصورات ماست. ای کاش کار جهان به همین سادگی‌ها بود. ای کاش عقلمان می‌رسید و همه چیز این جامعه و فرهنگ را بی‌ارزش و بی‌مقدار نمی‌کردیم. ای کاش تصور نمی‌کردیم که با یک کنش یا یک اتفاق همه چیز درست می‌شود و جهان به کام‌مان می‌شود. جهان سرکش‌تر و رام نشدنی‌تر از این حرف‌هاست.

توصیه‌ی من به دوستانی که فیلم برادران لیلا را دیده اند این است که فیلم‌های مستند مربوط به زندگی واقعی ایلات و طوایف را هم ببینند. مردم ما با همین فرهنگ هم‌یاری در این جهان متلاطم دوام آورده‌اند.

#هومن_پناهنده
#برادران_لیلا
@gashthaa