«جامعه‌ای که رباتیک عمل می‌کند»
🖋مجید یونسیان



جامعه‌ی ما پیش از آن‌که پا به دوره‌ی فوق مدرن یا فرامدرن بگذارد و از تکنولوژی به‌عنوان ابزار توسعه استفاده کند، پیشاپیش تبدیل به جامعه‌ای شده است که رباتیک عمل می‌کند.

ویژگی منحصر به فرد جامعه‌ی رباتیک این است که نیازی به تفکر ندارد. احساس و عاطفه ندارد. غریزه را نمی‌شناسد. احساس مسوولیت نمی کند. در اشل انسانی است اما درست همان کاری را می کند که برایش برنامه‌ریزی شده است. همان راهی را می‌رود که برایش طراحی شده است و به همان نتایجی می‌رسد که انتظار می‌رود.

جامعه‌ی ما رباتیک شده است، اما رباتی بدون برنامه، بدون حساب و کتاب. این جامعه نیازش به تفکر در حد صفر است. کتاب نمی خواند. محقق‌اش اگر طوطی‌وار هر آنچه را که دیگران خوش‌شان می‌آید، بگوید در صدر می‌نشیند. بزرگ می‌شود‌. یک جامعه‌شناس حق دارد کتاب بنویسد اما به شرطی که کسی و کسانی را مکدر نکند. می‌تواند حرف‌های قلنبه بزند، به شرطی که نه خودش بفهمد نه مردم. کتابی ننویسد که مردم بفهمند، چیز یاد بگیرند، واقعیت را بشناسند. این‌ها همه سم است، چون انسان و جامعه با شناخت واقعیت‌هاست که هوش‌مند می‌‌شود. حق‌اش را مطالبه می‌کند. سخن از حقوق انسانی می‌کند. ضعف‌هایش را درک می‌کند. می‌فهمد که گرسنگی حق‌اش نیست. می‌فهمد گرسنگی او از سیری بیش از حد دیگری است. جامعه‌شناسی که بخواهد کتاب بنویسد و از میان سطور واقعیت‌ها. مفاهیمی چون عشق و زن و جنایت را واکاوی کند؛ یعنی می‌خواهد نشان دهد که این همه یاوه‌هایی که تا کنون شنیده غلط است. این‌ها با باورها و قواعد دروغین جامعه و خانواده پاکیزه و پاستوریزه بر مدار باطل است.

در جامعه‌ی رباتیک، رابطه‌ی میان محقق و جامعه‌شناس با مردم باید با واسطه باشد. او هر چه می‌خواهد بنویسد، اما دیگری تصمیم می‌گیرد مردم بخوانند یا نه، چون تا کنون یادمان داده‌اند که مردم قدرت تشخیص ندارند؛ صغیرند. چون مردم دائم در خطر تهاجم فرهنگی‌اند. دائم دیگران از سادگی و خلوص آن‌ها سوء استفاده می‌کنند و مسائل را جور دیگری وانمود می‌کنند.

این مردم برای فهم و درک واقعیت و حقیقت همیشه به واسطه نیاز دارند. حتی برای رابطه با خدا و‌ خالق خود نیازمند واسطه‌اند.

حتی برای پاکی و نظافت و خورد و خوراک و رابطه با همسر و فرزند و حتی قضای حاجت و هر چیز دیگری به قاعده و قانون و واسطه نیاز دارند. حال این وسط کسانی پیدا می‌شوند که می‌خواهند مستقیم با مردم رابطه برقرار کنند. آن‌ها را آگاه کنند و اسم خود را هم گذاشته‌اند جامعه‌شناس مردم‌محور و مردم‌مدار و مردم‌خواه.

در جامعه‌ی رباتیک مدرن، شعور و هوش‌مندی از آن صاحبان تکنولوژی است؛ همان گروه برگزیده ثروت و قدرت. در جامعه‌ی رباتیک ما هوش‌مندی و شعور در ید قدرت حاملان و صاحبان دین و سنت است؛ همان صاحب منصبان قدرت و ثروت.

در هر دو نوع جامعه، مردم مصرف‌کننده‌اند. مرجع دانایی و هوش‌مندی نیستند؛ گرچه این فرآیند در جامعه‌ی رباتیک مدرن پیچیده‌تر است و فهم این زنجیره سخت‌تر. اما در جامعه‌ی ما به سادگی و روشنی و عریان و آشکار این زنجیره قابل لمس است. به همین علت آزار دهنده‌تر است.

برای خروج از این زنجیره چه می‌توان کرد و چه باید کرد؟
شاید در نهایت، از هر راهی که برویم به یک نقطه‌ی ثابت می‌رسیم و آن هم ضرورت ایجاد یک جامعه‌ی انسانی و اخلاقی است؛ جامعه‌ای که تفکر جای اعتقاد را بگیرد.

شاید هیچ چیز مهم‌تر از این نباشد که جامعه امکان تفکر بیابد و برای ایجاد جامعه‌ای متفکر باید زنجیرها و قیودی که او را مطیع می‌کند برداشته شود. و این همان نقطه‌ای است که برای صاحبان قدرت و ثروت دردآور است و چالش پیش روی ما همین‌جاست.
@renaissancetranslate