👉የመስኖ ቦይ ዲዛይን ደረጃዎች (OGL, CBL, TBL እና ሌሎችን) በጥልቀት እንመለከታለን

☄በመስኖ ቦይ (Irrigation Canal) ዲዛይን ውስጥ የሚገኙ የከፍታ (Elevation) ወይም Levels መለኪያዎች የቦዩን አቀማመጥ (Vertical Alignment) ለመወሰን መሠረታዊ ሚና ይጫወታሉ።

🚥እነዚህ ደረጃዎች ውሃው በስበት ኃይል (Gravity) እንዲፈስ፣ የቦዩ መዋቅር ደህንነት እንዲጠበቅ፣ እንዲሁም የቁፋሮ (Cut) እና የሙሌት (Fill) ስራዎች ኢኮኖሚያዊ እንዲሆኑ ያግዛሉ።

1. OGL (Original Ground Level) – የመጀመሪያው የመሬት ወለል ደረጃ

OGL ማለት ማንኛውም የቁፋሮ፣ የሙሌት ወይም የግንባታ ሥራ ከመጀመሩ በፊት በተፈጥሮ የነበረው የመሬት ከፍታ (Natural Ground Elevation) ነው።
ይህ ከTopographic Survey የሚገኝ መረጃ ነው።

▢ ለሁሉም የቦይ ዲዛይን መነሻ መረጃ ነው።
▢ የCut እና Fill መጠንን ይወስናል።
▢ የEarthwork መጠንን ለማስላት ይጠቅማል።
▢ የቦዩን አቀማመጥ ለመወሰን ይረዳል።
▢ የAqueduct፣ Culvert፣ Siphon እና ሌሎች መዋቅሮች ዲዛይን መሠረት ነው።

2. CBL (Canal Bed Level) – የቦዩ ግርጌ ደረጃ

CBL ማለት ውሃው የሚፈስበት የቦዩ ታችኛው ክፍል (Bottom Surface) የተዘጋጀ የዲዛይን ከፍታ ነው።
አንዳንድ ጊዜ
Canal Invert Level
Canal Bottom Level
ተብሎም ይጠራል።

CBL የሚቆጣጠረው፦
የውሃ ፍሰት
የቦዩ ቁልቁለት (Slope)
የውሃ ፍጥነት
የደለል (Sediment) እንቅስቃሴ
የቦዩ የሃይድሮሊክ ብቃት
CBL በትክክል ካልተዘጋጀ ወይም ካልተገነባ የቦዩ መሸርሸር (Erosion) ወይም የደለል ክምችት (Sedimentation) ሊፈጠር ይችላል።

3. FSL (Full Supply Level) – የሙሉ አቅርቦት የውሃ ወለል ደረጃ

FSL ማለት ቦዩ በተዘጋጀው የዲዛይን ፍሰት (Design Discharge) ሲሰራ የውሃው ወለል የሚደርስበት ከፍታ ነው።

FSL = CBL + የውሃ ጥልቀት (Water Depth)

የመስኖ አገልግሎት የሚያገኘውን አካባቢ (Command Area) ይወስናል።
የመስኖ ውሃ መውጫዎች (Outlets) ከፍታ ይወስናል።
የሃይድሮሊክ ዲዛይን መሠረት ነው።

4. FSD (Full Supply Depth) – የሙሉ አቅርቦት የውሃ ጥልቀት
FSD ማለት በCBL እና FSL መካከል ያለው ቀጥ ርቀት ነው።
FSD = FSL − CBL

5. TBL (Top Bank Level) – የቦዩ ከፍተኛ የግድብ ደረጃ

TBL ማለት የቦዩ ዳርቻ (Bank) ከፍተኛ የተጠናቀቀ ከፍታ ነው።
ዓላማው
ውሃ ከቦዩ እንዳይፈስስ (Overtopping) ይከላከላል።
የቦዩን መዋቅራዊ ጥንካሬ ይጠብቃል።
የጥገና መንገድ ለመገንባት ያስችላል።
ቀመር
TBL = FSL + Freeboard

6. Freeboard – የደህንነት ከፍታ
Freeboard ማለት በFSL እና TBL መካከል ያለው የደህንነት ክፍተት ነው።
ዓላማው፦
የሞገድ ተፅዕኖን መቀነስ
የውሃ መጠን ለውጥን መቋቋም
የአፈር መቀመጥ (Settlement) ለማካካስ
ውሃ ከቦዩ እንዳይፈስስ መከላከል

7. WSL (Water Surface Level) – የውሃ ወለል ደረጃ
WSL ማለት በማንኛውም የሥራ ሁኔታ የውሃው እውነተኛ ወለል ከፍታ ነው።
በDesign Flow → WSL = FSL
በዝቅተኛ ፍሰት → WSL < FSL

8. Formation Level (FL) – የተዘጋጀ የመሠረት ደረጃ
Formation Level ማለት ከEarthwork በኋላ ለግንባታ የተዘጋጀው የመሬት ደረጃ ነው።
በUnlined Canal ብዙ ጊዜ FL = CBL
በLined Canal ደግሞ FL ከLining በታች ያለውን የመሠረት ደረጃ ያመለክታል።

9. Lining Level (LL) – የማልበሻ ደረጃ
Lining Level ማለት የኮንክሪት፣ የድንጋይ፣ የጡብ ወይም የHDPE መሸፈኛ የመጨረሻ ወለል ደረጃ ነው።

10. Excavation Level (EL) – የቁፋሮ ደረጃ
EL ማለት የዲዛይን ቦይ ለማግኘት መሬቱ የሚቆፈርበት እስከሚደርስበት ደረጃ ነው።

11. Embankment Level (EBL) – የግድብ ሙሌት ደረጃ
ቦዩ ከተፈጥሮ መሬት በላይ በሚገነባበት ጊዜ የሚሞላው አፈር የሚደርስበት የተጠናቀቀ ከፍታ ነው።

12. Bank Toe Level – የግድብ ግርጌ ደረጃ
የግድቡ ዳር ቁልቁለት ከተፈጥሮ መሬት ጋር የሚገናኝበት ነጥብ ነው።
ይህ ለ
የተዳፋት መረጋጋት
የአፈር ጥበቃ
የEarthwork ስሌት
በጣም አስፈላጊ ነው።

13. Bank Crest Level (BCL) – የግድብ አናት ደረጃ
BCL ማለት የግድቡ ከፍተኛ የተጠናቀቀ ከፍታ ነው።
በአብዛኛው
BCL = TBL

14. High Flood Level (HFL) – ከፍተኛ የጎርፍ ውሃ ደረጃ
HFL ማለት በወንዝ ወይም በጎርፍ መስመር ላይ ሊደርስ የሚችለው ከፍተኛው የውሃ ከፍታ ነው።
ይህ በAqueduct፣ Culvert፣ Siphon እና ሌሎች የመስቀል መዋቅሮች (Cross-Drainage Structures) ዲዛይን ላይ ወሳኝ ነው።

15. Lowest Bed Level (LBL) – ዝቅተኛው የቦይ ግርጌ ደረጃ
LBL ማለት በቦዩ መጨረሻ ክፍል የሚገኘው ዝቅተኛው የCBL ከፍታ ነው።
ይህ ለ
የግራቪቲ ፍሰት ማረጋገጫ
የማስወገጃ ሁኔታ
የመጨረሻ የውሃ መውጫ ዲዛይን
ጠቃሚ ነው።

የካናል ወይም ቦይ ዲዛይን ከፍታዎች ግንኙነት

        TBL (የቦዩ ከፍተኛ የግድብ ደረጃ)
─────────────────────
          Freeboard (የደህንነት ክፍተት)

~ FSL (የሙሉ የውሃ ወለል) ~

       የውሃ ጥልቀት (Water Depth)

─────────────────────
      CBL (የቦዩ ግርጌ ደረጃ)

─────────────────────
Formation Level / Lining Level

─────────────────────
OGL (የመጀመሪያው የመሬት ወለል)
የዲዛይን ምሳሌ
መለኪያ
ከፍታ (m)
OGL
1523.80
CBL
1522.50
የውሃ ጥልቀት
1.20
FSL
1523.70
Freeboard
0.60
TBL
1524.30

በመስኖ ኢንጂነሪንግ ውስጥ የእነዚህ ደረጃዎች አስፈላጊነት
ውሃ በስበት ኃይል (Gravity) በተረጋጋ ሁኔታ እንዲፈስ ያስችላሉ።
የውሃ ፍጥነትን በመቆጣጠር መሸርሸር (Erosion) እና የደለል ክምችት (Sedimentation) እንዳይፈጠር ይረዳሉ።

የቁፋሮ (Cut) እና የሙሌት (Fill) መጠንን በማመጣጠን የግንባታ ወጪን ይቀንሳሉ።

በቂ Freeboard በመስጠት ውሃ ከቦዩ እንዳይፈስስ ይከላከላሉ።
እንደ መቆጣጠሪያ በሮች (Head Regulators)፣ Cross Regulators፣ Escapes፣ Culverts፣ Aqueducts፣ Siphons እና የመስኖ ውሃ መውጫዎች (Outlets) ያሉ መዋቅሮችን ለመንደፍ መሠረት ይሆናሉ።

የመስኖ መሬት (Command Area) ከፍታ ጋር ተስማሚ የውሃ ስርጭት እንዲኖር ያግዛሉ።
በሥራ መለኪያ (Setting Out)፣ በግንባታ ቁጥጥር እና በጥገና ሂደቶች ውስጥ ትክክለኛ መመሪያ ይሰጣሉ።

Via Infra

@etconp