در باب کرونا و ماسک های 100 هزار تومانی
گفته می شود بعد از اعلام وارد شدن کرونا به ایران برخی رندان با (سوء)استفاده از فرصت قیمت ماسک را تا چندین برابر قیمت معمول بالا برده اند و خبرها از ماسک 100 هزار تومانی می رسد، سوال اینجاست آیا چنین کاری غیراخلاقی است؟
بر خلاف آنچه بادی امر به نظر می رسد، می توان ادعا کرد پاسخ منفی است! سه دلیل می توان آورد. نخست؛ وقتی من فلان کالا را به قیمتی می خرم، معنایش اینست که آن کالا برای من ارزشی بیشتر از پولی دارد که برایش پرداخته ام، یعنی حتی در شرایطی که قیمت بالاست، باز هم در کل به سود مشتری است که خرید را انجام دهد. از آنجایی که مبادله داوطلبانه است و تفنگ روی شقیقه مشتری نگذاشته اند که حتما خرید انجام شود و دستکم او بین خریدن و نخریدن امکان انتخاب دارد، است از نظر اخلاقی منعی برای گران فروختن وجود ندارد، بدیهی است که شاید مشتری ترجیح دهد محصول را با نصف قیمت خریداری کند.
دوم، اگر قیمت حتی به زور قانون و داغ و درفش پایین نگاه داشته شود، حتی کسانی که احتیاج جدی به محصول ندارند، خواهان آن می شوند و در نتیجه شاید برای آنها که واقعا نیازمند اند، چیزی باقی نماند، ارزانی نسبی معنایش تقاضای بیشتر است و البته می دانیم که هر صفی فساد هم دارد.
سوم، قیمت بالا و سود کلان برای یک محصول، جز آنکه باعث می شود مشتریان حواسشان را بیشتر جمع کنند، در طرف عرضه هم باعث می شود که رندان سودجو میزان عرضه را افزایش دهند، وقتی محصولی سود خوبی داشته باشد، کسانی پیدا می شوند که از زیرسنگ و حتی به زور قاچاق و مانند آن عرضه به بازار را افزایش دهند و این البته معنایش قیمت پایین تر و در دسترس بودن محصول برای تعداد بیشتری است.
با این وصف می توان گفت حتی کسانی که توان خرید فلان محصول را ندارند، از سیستمی که قیمت ها را آزاد می گذارد تا عرضه و تقاضا کار خود را بکنند بهره مند می شود. حالا فرض کنید دولت بخواهد مداخله کند، یحتمل کار موثری جز اجبار به عرضه بیشتر و کاهش تقاضای "غیرضروری" نمی تواند بکند، این هم خیلی اوقات به لحاظ فنی ناممکن است، زیرا منابع تولیدی در دسترس مشخص و محدود اند و نمی توان یکشبه افزایش ظرفیت جدی برای عرضه داشت و البته تفکیک تقاضای "ضروری" از "غیر ضروری" هم بسیار دشوار. حالت دیگر می تواند این باشد که به جای کالاهای دیگر، همه امکانات تولید به صورت اجباری روی تولید کالای "ضروری" در حال حاضر متمرکز شود که به معنای کمبود کالاهای دیگر برای کسان دیگر است. وانگهی اگر هدف اینست که در صورت آزاد بودن قیمت ها همین کار را خود سازوکار عرضه و تقاضا بدون نیاز به مداخله دولت به خوبی انجام می دهد، هزینه اعمال قانون و فساد هم پایین تر است و ماندگاری بیشتری هم دارد، این را هم یادمان نرود که مبادله در بازار اساسا بلندبرد است و به خاطر منفعت کوتاه مدت، آدم های حتی سودجو خودشان را برای آینده بدنام نمی کنند. والله اعلم.
http://bit.ly/32eZWlD
کانال راهبرد/امیرحسین خالقی
@RahbordChannel
گفته می شود بعد از اعلام وارد شدن کرونا به ایران برخی رندان با (سوء)استفاده از فرصت قیمت ماسک را تا چندین برابر قیمت معمول بالا برده اند و خبرها از ماسک 100 هزار تومانی می رسد، سوال اینجاست آیا چنین کاری غیراخلاقی است؟
بر خلاف آنچه بادی امر به نظر می رسد، می توان ادعا کرد پاسخ منفی است! سه دلیل می توان آورد. نخست؛ وقتی من فلان کالا را به قیمتی می خرم، معنایش اینست که آن کالا برای من ارزشی بیشتر از پولی دارد که برایش پرداخته ام، یعنی حتی در شرایطی که قیمت بالاست، باز هم در کل به سود مشتری است که خرید را انجام دهد. از آنجایی که مبادله داوطلبانه است و تفنگ روی شقیقه مشتری نگذاشته اند که حتما خرید انجام شود و دستکم او بین خریدن و نخریدن امکان انتخاب دارد، است از نظر اخلاقی منعی برای گران فروختن وجود ندارد، بدیهی است که شاید مشتری ترجیح دهد محصول را با نصف قیمت خریداری کند.
دوم، اگر قیمت حتی به زور قانون و داغ و درفش پایین نگاه داشته شود، حتی کسانی که احتیاج جدی به محصول ندارند، خواهان آن می شوند و در نتیجه شاید برای آنها که واقعا نیازمند اند، چیزی باقی نماند، ارزانی نسبی معنایش تقاضای بیشتر است و البته می دانیم که هر صفی فساد هم دارد.
سوم، قیمت بالا و سود کلان برای یک محصول، جز آنکه باعث می شود مشتریان حواسشان را بیشتر جمع کنند، در طرف عرضه هم باعث می شود که رندان سودجو میزان عرضه را افزایش دهند، وقتی محصولی سود خوبی داشته باشد، کسانی پیدا می شوند که از زیرسنگ و حتی به زور قاچاق و مانند آن عرضه به بازار را افزایش دهند و این البته معنایش قیمت پایین تر و در دسترس بودن محصول برای تعداد بیشتری است.
با این وصف می توان گفت حتی کسانی که توان خرید فلان محصول را ندارند، از سیستمی که قیمت ها را آزاد می گذارد تا عرضه و تقاضا کار خود را بکنند بهره مند می شود. حالا فرض کنید دولت بخواهد مداخله کند، یحتمل کار موثری جز اجبار به عرضه بیشتر و کاهش تقاضای "غیرضروری" نمی تواند بکند، این هم خیلی اوقات به لحاظ فنی ناممکن است، زیرا منابع تولیدی در دسترس مشخص و محدود اند و نمی توان یکشبه افزایش ظرفیت جدی برای عرضه داشت و البته تفکیک تقاضای "ضروری" از "غیر ضروری" هم بسیار دشوار. حالت دیگر می تواند این باشد که به جای کالاهای دیگر، همه امکانات تولید به صورت اجباری روی تولید کالای "ضروری" در حال حاضر متمرکز شود که به معنای کمبود کالاهای دیگر برای کسان دیگر است. وانگهی اگر هدف اینست که در صورت آزاد بودن قیمت ها همین کار را خود سازوکار عرضه و تقاضا بدون نیاز به مداخله دولت به خوبی انجام می دهد، هزینه اعمال قانون و فساد هم پایین تر است و ماندگاری بیشتری هم دارد، این را هم یادمان نرود که مبادله در بازار اساسا بلندبرد است و به خاطر منفعت کوتاه مدت، آدم های حتی سودجو خودشان را برای آینده بدنام نمی کنند. والله اعلم.
http://bit.ly/32eZWlD
کانال راهبرد/امیرحسین خالقی
@RahbordChannel
51 comments
Log in to comment
تفنگ روی شقیقه مشتری نگذاشته اند که حتما خرید انجام شود و دستکم او بین خریدن و نخریدن امکان انتخاب دارد. بله انتخاب بین مرگ و زندگی. امیدوارم روزی ناگزیر به چنین انتخابی شوید.،
فقط قشر مرفه سرمایه دار که شاید نیازش کمتر هم باشد متقاضی این کالا میباشد
یک منطق اقتصادی در سطح کلان خودش موجه به نظر می رسد.
اما در ابعاد کوچکتر و موردی باید دید چجوری کار می کند.
می توان هر طوری مثال زد.
باید دید چه پاسخی برای موارد مختلف و مثالهای مخلتف می توان پیدا کرد.
فرض کنیم یک فرد موفق یک ماشین بنز 3 میلیارد تومانی سوار شده و به مسافرت می رود.
بین راه برف شدیدی راه رو بند می اورد و در جاده می ماند.
این شخص برای نجات جان خودش می ارزد که هر کاری بکند.
حالا یه جرثقیل پیدا میشه و می گوید من 1.5 میلیارد تومان می گیرم و ماشین شما رو از روی گردنه به پایین می اورم.
در ان لحظه ان شخص انتخاب دیگری ندارد. یا مرگ یا پرداخت یک و نیم میلیارد تومان.
اینو چجوری میشه تبیین کرد؟
ویروس مرز نمی شناسد. مثل هوا. اگر افراد و اقشار ضعیف جامعه به خاطر ناتوانی در خرید ماسک و مراقبت های بهداشتی الوده شوند. این الودگی رو به همه جامعه منتقل می کنند. حتی اونی که پولداره و ماشین سه میلیاردی سوار میشه اونم هم امنیت بهداشت و روانی و اجتماعیش رو از دست میده.
اگر ویروس در سطح شهر گسترش پیدا کنه و اپیدمیک شود موسسات مالی و کاری هم تعطیل می شوند و دارندگان ماشین های سه میلیاری هم بیزنسشون رو از دست می دهند.
مثل هوا!
الان موتورسیکلت های کاربراتوری که بچه های پایین سوار می شوند برابر با 12 تا ماشین الودگی تولید میکند.
و الودگی در سطح شهر برای پولدار و بی پول تقریبا یکسان و رایگان توزیع می گردد.
یه جاهایی هزینه های عمومی سود همگانی دارد.
یعنی نه به دلایل نوع دوستانه. حتی اگر صرفا خودمان را مبنا قرار دهیم برای امنیت و ارامش و تداوم سود نیاز داریم جامعه بالانس باشد.
اگر خیلی به ضعفا بی توجهی کنیم هر از گاهی شورش می کنند و شهر رو به هم می ریزند و موفقان رو فراری می دهند.
به این امید قیمت را بالا می برد که امید دارد اگر یکی از او نخرید، دیگری هست که
بیشتر ماسک را می خواهد و حاضر است حتی پول بیشتر بدهد، پس تعداد افراد درگیر در
موضوع محدود به دو نفر نیست، در نمونه ای که آوردید قضیه محدود به دو نفر است و
علی الاصول اگر راننده جرثقیل را عاقل فرض کنیم، او هم دو انتخاب بیشتر ندارد می
تواند چیزی گیرش نیاید یا حداقل مبلغی کاسب شود و بعید است امیدوار باشد که
بنزسوار دیگری در آینده نزدیک جلوی او سبز شود تا پول میلیاردی به جیب بزند. با
پول بسیار کمتر معامله نجات جوش می خورد. باز برای نزدیک شدن به مثال اصلی فرض
کنید به جای یک بنز سوار، دو سه مورد اورژانسی جلوی روی او قرار می گرفت و فقط
امکان کمک به یکی از آنها را داشت، دقیقا باید چه کار می کرد؟ اگر کسی که بالاترین
قیمت را پیشنهاد می داد می پذیرفت، مناسب بود؟
نکته اساسی هم اینست که ما از اصول حرف می زنیم
نه بررسی خاص هر موضوع، فرض کنید واقعا این مبادله انجام شود و بنز سوار 1.5
میلیارد را بپردازد، از نظر اقتصادی معنایش اینست چیزی را به دست آورده است که
ارزش گذشتن از آن پول را داشته است. توافقی صورت گرفته است، هرچند طرف شاید علاقه
مند بود مبلغ بسیار پایین تری بپردازد یا اصلا نپردازد. اینکه میزان
"منصفانه" چقدر باشد تا چنین معامله ای را مطلوب بدانیم هیچ معیاری جز
همان پرداخت مشهود آن نداریم. باز بر طبق استدلال سوم متن می شود ادعا کرد، اگر
این پرداخت انجام شود و جان یک نفر نجات پیدا کند، احتمالا تعداد رانندگان جرثقیل
سودجو که دنبال طعمه اند، در جاده ها افزایش پیدا می کند که همین می توان جان
بسیاری ادم ها را در آینده نجات دهد و آنها کمتر بپردازند
ثانیاً، شاید در تکست‌بوک‌های اقتصادی افزایش قیمت به طور اجتناب‌ناپذیری به افزایش عرضهٔ کالا منجر بشه اما هیچ تضمینی وجود نداره که در "عالم واقعیت" افزایش قیمت فوراً به افزایش عرضه منجر بشه. این ادعا مرتبط به جهان تخیلیِ "با فرض ثبات سایر شرایط" هست که از قضا این شرایط هیچ وقت ثابت نیست. این قیمت گزاف، بازتابی از قدرت بازاری هنگفت عرضه‌کننده هست با ترکیبی از سوداگری و احتکارگری. آیا برای افزایش عرضه یک کالا باید قیمت چندین‌وچند برابر بشه واقعاً؟ یا کافیه تنها افزایش ملایمی داشته باشه؟ حتی اگر عرضه هم افزایش پیدا کنه، از کجا معلوم که سوداگری و احتکار، دوباره عرضهٔ محصول به بازار رو کاهش نده و قیمت‌ها رو همچنان در سطوح بالایی حفظ کنه؟ موافق اِعمال سقف قیمت سفت‌وسختی (مثلاً به قیمت قبل از بحران) نیستم اما این بدان معنا نیست که باید دست روی دست گذاشت. دولت میتونه این کالا رو به قیمت بازار بخره و به قیمت مقرون‌به‌صرفه‌ای به افراد نیازمند عرضه کنه. در بلندمدّت همه ما به رحمت خدا رفته‌ایم، در چنین شرایط بغرنجی که اختلاف بزرگی میان بازده خصوصی و بازده اجتماعیِ یک فعالیت اقتصادی وجود داره، کنش‌گری دولت اجتناب ناپذیره.