ترجمه چیزی نیست که بشود درس داد و متأسفانه در دانشگاه‌های ما این مسائل حل نشده؛ چراکه از روی رتبه ساعتی پول می‌دهند… و هیچ فکر نمی‌کنند که آدمی مثل مرحوم محمد قاضی حتی یک ساعت هم در دانشگاه تدریس نکرد! در این‌جور چیزها که مسائل هنری است، نباید به عنوان یا به مدرک دکترا یا به رتبهٔ دانشگاهی توجه کرد. بسیاری از مترجمان معروف ما دیپلمه یا لیسانسیه‌اند. خوب، مسلماً چنین کسی نمی‌آید در دانشگاه تدریس کند، و من می‌دانم که چقدر دانشجویان ما که عاشق کارشان هستند به چنین اساتیدی نیاز دارند. چقدر تشنه‌اند که این‌جور افراد بیایند و با ایشان صحبت کنند… ترجمه یک هنر است که نمی‌شود به کسی یاد داد. ترجمه می‌تواند بهتر از متن اصلی باشد.

(برگرفته از: بهرام مقدادی، مشکلات ترجمه (متن سخنرانی)، در نشریهٔ «پژوهش زبان‌های خارجی»، پاییز و زمستان ۱۳۷۹، شمارهٔ ۹، ص ۵ و ۶)

📝 @TPortal | @Cheshmocheragh

💬 نظر شما در رابطه با تدریس ترجمه چیست؟ نظرات خود را با کلیک بر روی comment ثبت کنید. ↓↓↓

15 comments

Show 2 more comments
کاملا موافقم که ترجمه را نمیشه آموزش داد و تدریس کرد......... مثل سایر هنرها، ترجمه نیز نیاز به استعدادی ذاتی و درونی داره و اینکه در خون و ژن فرد باشه، بگذریم که این روزها تعداد مترجم نماها بسیار بسیار زیاد شده و حتی معلمان ترجمه ای که متأسفانه از تبحر لازم برخوردار نیستند....... و علی الخصوص اینکه به هیچ وجه نمی توانیم تبحر فرد در زمینه ترجمه رو بر مبنای مدرک تحصیلی بسنجیم، که کاری کاملا نامربوط و عبث است......... و شواهد آن هم در جامعه امروز بسیار بسیار زیاد است......
جالب اینجاست که عموما کسانی که در حوزه دستورزبان فارسی بسیار بسیار ضعیف هستند، ادعاهای شگفت انگیزی در مورد تسلط بر ترجمه دارند!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
درسته که ترجمه یک هنره و نبوغ ذاتی و استعداد فرد در این امر بسیار تاثیرگذاره اما نباید از اهمیت تدریس غافل شد. قطع به یقین تدریس به شیوه اصولی و صحیح نقش بسزایی در تربیت مترجمان داره
سلام. بالاخره نفهمیدیم این سریال بحث آموزش ترجمه و دانشگاه رفتن یا نرفتن و فایده آن در ایران چه وقت تمام خواهد شد! اصلا چرا فکر می‌کنیم هدف از دوره کارشناسی مترجمی در ایران تربیت تمام و کمال مترجم است؟ اگر با این پیشفرض حرکت کنیم انتظاراتی متفاوتی از این دوره خواهیم داشت که هرگز در محیط دانشگاه و در عرض سه سال برآورده نخواهند شد و نتیجه آن زیر سوال رفتن آموزش ترجمه به‌طور کل و در دانشگاه به‌طور ویژه است. به‌نظر در این واحدهای درسی تصویر کلی از ویژگی‌های ترجمه‌های متون مختلف را ارائه می‌دهند و دانشجو یک مسیر را انتخاب کرده و در آن به مهارت می‌رسد، مهارتی که تنها شمه‌ای از آن را در دانشگاه یاد گرفته و بخش عمده حاصل تجربه و فعالیت‌ها وی است اگر اینگونه به قضیه نگاه کنیم انتظارات متفاوت و معقول‌تری را خواهیم داشت و این بحث کهنه ترجمه در دانشگاه یا غیر دانشگاه تمام می‌شود و می‌توان در گام‌های بعدی به سوالات جدی‌تر فکر کنیم. البته خیلی از دوستان منافعشان در کوبیدن واحدهای درسی ترجمه و زیر سوال بردن نتایج آنها است از این رو علاقه‌ای به گذر از این مرحله و پرسش‌های نخ‌نما ندارند
سلام
استادان ادبیات، مانند دکتر مقدادی، و نیز مترجمان ادبی نمی‌توانند ترجمه تدریس کنند! عجیب است که خود ادعا می‌کنند ترجمه نمی‌توانند تدریس کنند یا مترجم نمی‌توانند تربیت کنند، باز اصرار می‌کنند که مترجمان دیپلمه باید ترجمه را در دانشگاه۶ تدریس کنند! آنها که نمی‌توانند ترجمه تدریس کنند چرا از نطریه‌پردازی درباره تدریس ترجمه دست برنمی‌دارند؟!
سلام. با احترام به نظر دوستان باید عرض کنم اگر ترجمه هنری است ذاتی و غیر اکتسابی پس چرا در اقصی نقاط دنیا بویژه کشورهای پیشرفته تاکید موکد بر انتقال نظریه های مختلف و پیاده سازی و آموزش نظریه ها بر کل اثر ترجمه میشه؟ پس چه دلیلی داره انقدر سرمایه گذاری کنن روی بحث آموزش نظریه ها و در کل مدل های ترجمه؟ درسته که ممکنه خیلی از دوستان تحصیلات آکادمیک هم نداشته باشند و در عین حال مترجمان خوبی باشند اما به نظر من تحصیلات دانشگاهی هم باید مکمل این داستان بشه تا همه استانداردها درش رعایت بشه. البته این نظر منه.
سلام، بالاخره یک دانشجو یا فارغ التحصیل ترجمه باید از یک جایی شروع کنه ، از کجا باید بدونه که ترجمه هایی که داره انجام میده درسته یا غلط یا کیفیتش چگونه است؟ به نظرم بهتره کارگاه های ترجمه زیادی در دوره های لیسانس و فوق لیسانس وجود داشته باشه ، و ضمن یاد دادن یک سری مسائل اولیه در ترجمه ، یا یاد دادن نرم افزارهای کمک مترجمی و... توسط حتی مترجمان برتر خیلی بیشترمیتونه به کسی که قصد مترجم شدن داره کمک کنه.؟یاد دادن این همه نظریه های مختلف ترجمه چه کمکی به مترجم میتونه بکنه؟ من خودم به عنوان یک کارشناس ارشد مترجمی این خلا رو واقعا دارم.
حتی کارگاه های ترجمه خصوصی هم وجود نداره یا اگر هستند کم و نامعتبر و با مبالغ سنگین، یک دانشجوی فارغ التحصیل مترجمی واقعا تبحر لازم رو فقط طی سالیان دراز با کار میتونه به دست بیاره ، در صورتی که با برگزاری چنین کارگاه هایی خیلی این روند میتونه سریع تر انجام بشه.
S. M
سلام، بالاخره یک دانشجو یا فارغ التحصیل ترجمه باید از یک جایی شروع کنه ، از کجا باید بدونه که ترجمه هایی که داره انجام میده درسته یا غلط یا کیفیتش چگونه است؟ به نظرم بهتره کارگاه های ترجمه زیادی در دوره های لیسانس و فوق لیسانس وجود داشته باشه ، و ضمن یاد دادن یک سری مسائل اولیه در ترجمه ، یا یاد دادن نرم افزارهای کمک مترجمی و... توسط حتی مترجمان برتر خیلی بیشترمیتونه به کسی که قصد مترجم شدن داره کمک کنه.؟یاد دادن این همه نظریه های مختلف ترجمه چه کمکی به مترجم میتونه بکنه؟ من خودم به عنوان یک کارشناس ارشد مترجمی این خلا رو واقعا دارم.
ببینید تا یه حدی با نظر شما موافقم چون در ایران متاسفانه هنوز یاد نگرفتیم نظریه ها و در کل مدل های روز ترجمه را به شکل عملی پیاده بکنیم و فقط یاد گرفتیم به خودمون بقبولانیم که ترجمه هنری ذاتی و غیر اکتسابی هست. در صورتیکه الان در پژوهشگاه های ترجمه روز دنیا دقیقا این مطرح است که به عنوان مثال به شما آموزش میدن یک متن رو با چه مدلی میشه به شیوه های مختلف ترجمه کرد و این تغییر سبک و روش شناسی ترجمه چقدر میتونه در ذهن مخاطب تاثیر بگذاره. خواهش میکنم سنگ گرایش هایی مثل ادبیات یا آموزش رو به سینه نزنید. قیاس ترجمه با گرایش های دیگه قیاس مع الفارغ هست. ترجمه آمیزه ای از علم و هنره که باید درگیرش بشی تا بفهمی چه حرف هایی پشت سرش داره. یه نقدی هم که میشه به سیستم آموزشی دانشگاه ها داشت اینه که فقط متمرکز به رویکردهای زبانشناسی در ترجمه هستند در صورتی که الان ترند روز دنیا داره میره به سمت رویکردهای جامعه شناسی در ترجمه.
سلام برای ترجمه متون علمی لزوما نباید هنرمند بود. بنظرم این  این متن فقط برای یکی از جنبه های  ترجمه متون ادبی صحت داره نه برای متون دیگه. موافقم که دانشگاه در تدریس ترجمه چندان موفق عمل نکرده  اما اینکه این  متن مربوط به سال 79 رو تعمیم بدیم به دوره کنونی ترجمه و متون علمی پیشرفته بنظرم کار درستی نیست
از نظر فلسفی و تئوری آموزش مدرن، چیزی به نام "آموزگار" به معنای آنکه می‌آموزد وجود ندارد اما آموزگار به معنای "آنکه باعث آموزش (=یادگیری) می‌شود" سخنی منطقی، سنجیده ومطابق علم امروز محسوب می‌گردد.
حال این پرسش بطور کلی پیش‌ می‌آید که مگر کسی می‌تواند چیزی (آنهم مهارت (=تکرار، تمرین، ممارست) و هنر (=خلاقیت)) را اصولا به کسی یاد بدهد؟! مثلا می‌توان ریاضی، نجاری، ... به کسی یاد داد؟ ترجمه نیز از پاسخ به این سوال مستثنی نخواهد بود.
پرسش بعدی اینست که اگر نمی‌شود و آموزگار فقط تسهیل‌گر امر آموزش است، وجود رشته‌های آموزش و دوره‌های روش تدریس آن هم تا مقطع دکتری دیگر چیست؟ بگذارید باز بگوییم که روش تدریس و تئوری آموزش نه در مورد یاددادن که در مورد یادگیری است و این رشته‌ها روش‌های "تسهیل" یادگیری را بررسی می‌کنند نه یاددادن را! اینکه مثلا "به عمل کار برآید به سخندانی (بخوانید سخنرانی استاد ترجمه در کلاس) نیست!"
ترجمه هم هنر است و هم علم. پس باید هم استعداد داشت و هم دانش آن را. اگر در مقطه کارشناسی اصلاحاتی در خصوص سر فصل دروس صورت بگیرد و برخی دروس نا مرتبط یا دروسی که کمتر با بحث ترجمه ارتباط دارند از این سر فصل ها حذف بشوند و به دروس در زمینه کسب و کار ترجمه و نقد ترجمه اضافه گردد به نظرم شرایط بهتری در این زمینه علمی خواهیم داشت. اگر ترجمه را دانشی بین رشته ای در نظر بگیریم میتوانیم دوره کارشناسی را مرحله تولد یک مترجم بدانیک که در دوره ارشد این مترجم پرورش می یابد. البته در دوره ارشد باید مترجم تخصصی تربیت شود و در کنار بحث مطالعات و نظریه های ترجمه افراد در یک شاخه علمی به . ترجمه بپردازند تا هم از نظر علمی و هم از نظر عملی مترجم رشد پیدا کند. مثلا در دوره ارشد میتوان رشته مطالعات را به چندین گرایش تقسیم کرد. گرایش ترجمه ادبی، گرایش ترجمه متون علمی و گرایش ترجمه فیلم و رسانه و گرایش ترجمه شفاهی و همزمان. در اینصورت هر کسی که وارد مقطع ارشد میشود زمینه کاری خودش را انتخاب میکند و در مقطع دکتری هم میتواند آن را ادامه دهد. این کار از نظر من باعث میشود که کمتر فارغ التحصیلان ترجمه به سمت تدریس در کلاس های آموزشگاهی گرایش پیدا کنند و بیشتر در صنعت ترجمه به رشد و شکوفایی برسند. سالهای برای من این سوال بی پاسخ مانده که چرا اکثر فارغ التحصیلان این رشته باید به سمت تدریس زبان در آموزشگاهها گرایش پیدا کنند و حاضر نباشند حتی چند جمله ترجمه کنند؟ مگر این افراد رشته آموزش زبان را خوانده اند که به این سمت گرایش پیدا میکنند. اگر قرار بر این باشد که مترجم تربیت کنیم باید زیرساخت آن را بنیادی آماده کنیم.