Xushnudbek.uz
Пандемия баҳонасида олий таълимда нималар ўзгариши керак?

Коронавирус пандемияси жуда кўп соҳаларда бўлгани каби таълим тизимида ҳам қотиб қолган стереотипларни парчалаб ташлади. "Бунинг иложи йўқ" дея қаршилик кўрсатилган кўп ишлар ўз-ўзидан амалга ошиб кетди.

Биргина онлайн ҳужжат қабул қилиш тизимини мисол келтириш мумкин. Бакалаврга ҳам, магистрга ҳам, коллеж-техникумлардан тортиб мактаб-лицейларга ҳам, ўқишни кўчиришу иккинчи мутахассисликка ҳам онлайн ҳужжат қабул қилинди. Айрим камчиликларни айтмаса, ҳеч бир муаммо бўлгани ҳам йўқ.

Хўш, шундай экан, яна бошқа масалаларни ҳам кўриб чиқиш пайти келмадимикин? Масалан, мен қуйидагиларни таклиф қиламан:

1️⃣ Мажбурий формани бекор қилиш — пандемия пайтида ҳамма уйда ўқияпти ва талабалар уйида исталган кийимида юришибди. Бундан келиб чиқадики, кийим талабанинг билимига таъсир ўтказадиган фактор эмас. Оқ кўйлак, қора шим, галстук ва узун пайпоқ кийса ақлли талаба ёки шуларни киймаса аҳмоқ талабага айланиб қолмаслигини ўз кўзимиз билан кўрдик. Эрталабдан эшикни тагида турволиб, галстуги йўқ ёки кўйлагининг ранги бошқача талабаларни тўхтатиб, тушунтириш хати олиб ўтирадиган маънавият замдеканларнинг иши ҳам таълим сифатига бирор фойдаси тегмаслигини тушундик.

Бас, шундай экан, бутун олий таълим тизимида мажбурий формани бекор қилсак нима бўлади? Нима ўзгаради? Ҳеч нарса!

Албатта, мажбурий формани бекор қилиш деганда, айримлар дарров кўрпани ўзига тортиб, ваҳимани бошламасин. Талабалар ҳаддидан ошмаслиги учун кийимга қўйилган айрим чекловлар барибир сақланиб қолади, бу барча жойда бор. Аммо бу чеклов мантиқий ва кичик бўлади ва талабада эркинлик кўпроқ бўлиши керак.

2️⃣ Мажбурий давоматни бекор қилиш — масофавий дарслар кўрсатиб турибдики, талаба жисмонан бирор дарсда бўлмаслиги жуда катта фожиа эмас. У мустақил ўзи ўрганиб, дарс материаллари билан танишиб, берилган мавзуни ўзлаштириши ҳам мумкин. Талабанинг бурнидан ип ўтказиб, аудиторияга мажбуран михлаб қўйиб, уни ўқитишга уриниш анчайин замондан орқада қолган методлардан эканлигини пандемия исботлаб қўйди. Аксинча мустақил таълимга катта урғу бериш, ўқитувчилар асосан тўғри йўналишни кўрсатиши лозимлиги, яъни талабага муайяан муаммонинг тайёр ечимини айтиш эмас, балки ўша муаммони қандай қилиб ечиш йўлларини ўргатиш кераклигини тушуняпмиз.

Хўш, шундай экан, нима учун олий таълим тизимида мажбурий давомат тизимини бекор қилмаймиз? Анъанавий ўқишлар бошлангандан кейин, ким истаса дарсга келсин, истамаса онлайн ўзи мустақил ўқисин, лекин асосийси оралиқ ва якуний назоратларни топширишига кўзи етса бўлди, десак нима бўлади? Таълим тизимимиз барбод бўладими? Ёки бирор фожиа рўй берадими? Ҳеч нарса бўл-май-ди!!! Бу ҳаммаси қуруқ гап, қуруқ сафсата.

3️⃣ Ҳафтасига беш кунлик ўқиш тизимига ўтиш — яна ўша юқоридаги гап. Талабалани мажбурлаб бутун ҳафта давомида университетда ушлаб ўтириш нотўғри ва эскирган метод. Бугунги замон бошқа, талаблар бошқа.

Масалан, барча олий таълим тизими беш кунлик режимга ўтса ва ўқув режаларини шунга мослаштирса, нима ўзгаради? Ёки талабаларимизнинг билими пасайиб кетадими (бундан ортиқ яна қаёққа пасайиши мумкин, ҳайронман)? Кимдир шу саволга аниқ, фактлар билан жавоб қайтара оладими? Аниқ ишонч билан айта оламанки, бу ҳам таълиминг тепасида турганларнинг асоссиз қўрқуви холос.

4️⃣ Конспект талаб қилиш — ортиқча изоҳ беришим шартмас, шунчаки ҳозир 2020 йил эканлигини эслатиб қўймоқчиман холос.

5️⃣ Ўқув йилини октябрь ойидан бошлаш — бу муаммоли масала эмас, шунчаки таклиф. Пандемия сабаб тест синовлари кечикиб ўтказилмоқда ва 1-курслар учун янги ўқув йили октябрь ойидан бошланадиган бўлди. Хориж тажрибасидан маълумки, академик ўқув йили одатда айнан октябрь ойидан бошланади. Бу кўп томондан қулай ва ўқув йилининг бундай юкламаси ҳам маъқул дея қабул қилинган. Шу сабабли бизда ҳам олий таълим муассасаларида барча курслар учун ўқув йилини октябрь ойидан бошласак зўр бўларди.

❓Сизда қандай таклифлар бор? Олий таълим тизимида таълим сифатига бевосита таъсир ўтказмайдиган яна қандай ортиқча талаб ва чекловларни олиб ташлаш ёки янги нарсалар қўшиш керак, деб ўйлайсиз?


👉 @xushnudbek 👈

1279 comments

Show 100 more comments
Nayimov_B (179863)
Assalomu alaykum. Gapni qisqasini aytadigan bo'lsam, ko'pchilik pedagogika institutlarini tugallagan talabalar diplomlarini olganlaridan so'ng maktab, litseylarda ish faoliyatini davom ettirishadi. O'zimizning yashash hududimizga yaqin maktab yoki litseylarga ishga kelsak, bo'sh ish o'rni yo'q deyishadi. Men 4- kurs talabasiman. O'ylab qolaman endi nima qilsam ekan deb, sababi ish so'rab ko'rdim, ammo bo'sh ish o'rni yo'q. Ha unga ham ko'nib yaxshiroq o'quv markazidan ish topishga harakat qildim va topdim.
Ammo men bilan shu o'quv markazda ishlayotgan insonda Oliy toifali o'qituvchi degan diplom yo'q. Men nima demoqchiman....?
4 yil kontrakt to'lab Oliy ta'limda o'qigan talaba bilan o'qimaganu ammo biror bir fandan kuchli ammo hali o'qishga kirmagan insonni farqi nimada?
Unda bizga Oliy ta'limni nima keragi bor?
Xuddi maktablar ham shunaqa. Ukalarimiz, singillarimiz maktabga nomiga borishadiyu, darslardan so'ng repitetorga borishadi. Bu yoshlarga maktabga borgandan foydani ko'rmayapman. Hammamiz bilib turibmizku axir, maktabni tamomlagan bola bilan faqat repititor ko'rgan bolani osmon bilan yercha farqi borligini....
Hozircha takliflar o'ylayapman.
1
....O.Y.D.I.N.O.Y....
Kunduzgi talim shaklida o'qiydigan talabalarga ham umumiy o'rta ta'lim maktablari, texnikumlarda dars berishlariga ruxsat berilishini xoxlardim...(o'tadigan fani o'zi o'qiydigan sohaga to'g'ri kelsa) chunki ular ayrim pedagoglarga qaraganda fanni yaxshiroq chunadi. Ishonilar leksiyada uyqisirab o'tradigan talabadan ko'ra bolalarga ertaga qanday qilib qiziqarliroq dars o'tsam ekan deb izlanadigan o'qituvchi-talaba yaxshiroq🙃
1
Asror Daminov
Аввало бизда таьлим ва тарбия бирга олиб борилишига эьтибор каратиш керак. Ёшлар Билан ишлаш буйича декан уринбосариман. Шу йуналишида келадиган топширикларни куряпман агар берилган топширикларни хаммасини бажарадиган булсак Талабани хафта давомида дарс тайёрлашга вакти булмайди. Факат тадбирлар, танловлар, клублар, иншолар ёзиш шунга ухшаш боши хам охири хам йук ишлардан боши чикмайди. Бир талаба Бир Кунда 8 соат ухлаши, ювиниш, овкатланиш, дам олиш, спорт Билан шугилланинг, (купчилиги ишлайди) ишлаб пул топиб контрактини тулаши каби кундалик юмушларини бажариш учун ватини таксимлаб чиксангиз ва унга маьнавий-маьрифий тадбирларни хам кушсангиз дарс тайёрлашига, мустакил талим олишга, китоб мутоали килишга вакти колмайди. Шу нарсаларни хисобини олиб Бир талабага Бир кунда тугри келадиган маьнавий тадбирлар соатини аник белгилаб шундан ошиб кетмаслигини катий назоратга олиш керак. Бу хам Бир муаммо. Бунака муаммолар анчагина.
2
Lobar Baxtiyorovna
Pandemiya to'liq tugagandan keyin darslar boshlànsa yaxshi bo'lardi.Oldin karantin qoidalariga amal qilib kasallikdan qutulib olishimiz kerak mani fikrimcha
Dilmurod
Mutaxassislikka kirmaydigan fanlarni kamaytirish kerak
2
Ibrohim Xalimov
O'qituvchilarni bilim saviyasini ham tekshirish kerak. Juda ko'p o'qituvchilarning bilim darajasi juda past. Ilmiy adabiyotlarni ham qayta ko'rib chiqish kerak. O'zbek tilida ilmiy kitoblar juda kam yozilgan yoki juda kam nashr qilingan. 4 yil davomida asosan Sobiq Ittifoq davrida yozilgan kitoblarni o' qidik. Tog'ri ilmni eskisi bo'lmaydi. Lekin har qanday soxa ham yildan yilga rivojlanmoqda. Eski adabiyotlar biroz tushunarsiz yoritilgan. Internet sahifalarida ham juda ko'p fanlar bo'yicha kitoblar , ma'ruza matnlari yoki hech bo'lmaganda qisqaroq ma'lumot ham yo'q. Ko'proq kitoblar va ulardagi ma'lumotlarga e'tibor berilsa yaxshi bo'lardi. Fanlarning sonini ham minimal darajada kamaytirish kerak. Ko'plab fanlarni chala bilgandan asosiy fanlarni mukammalroq bilgan foydali.
1
Arjumandbonu Abdusamiyeva
Maktablarda soxa boyicha oqilsa shunda ishimizni mutaxasisi bolishimiz mumkun bu mani fikrim
ㅤㅤ𝙊. 𝘼𝙝𝙢𝙚𝙙𝙤𝙫
Assalomu alaykum. Men ham talabaman menda bir TAKLIFIM bor
Darslarda òtiladigan mavzularni keraklisini òrganish kerak deb òylayman, 4-kurs talabasi bòlgan bòlsam bazi òtilgan mavzular shu paytgacha keyin òtiladigan mavzularga na poydevor bòldi ne mutaxasislik amaliyotimda qòl keldi xullas darslarni boshqatdan mavzulashtirish kerak
Gulhayo Ahmadaliyevna
O‘qituvchilar haqidagi yuqoridagi fikrlarga qo‘shilaman,nafaqat bakalavrga, hatto magistrlarga ham soat yo‘q deyishadi. Balki endi yoshlarga ham imkon berish kk,dir. Magistraturani bitirganimga 6 yil bo‘ldi hanuzgacha kafedrada soat yo‘q. Balki barcha o‘qituvchilarni haqqoniy qilib, korrupsiyasiz bilim saviyasini va dars o‘tish uslubini tekshirish kerakdir
Муяссар
Яна битта гап Хушнудбек,гап таьлим сохаси хакида экан оддий ота она сифатида таклифимни айтмасам бумийди.Чунки бошка бунака таклифни тинглайдиган жойниям билмийман.Нима учун фарзандларимизга курилиш сохаси буйича касб ургатиш кам.Масалан хамма даврдаям курилишга талаб кучли.Усмирларга сантехника,кафелщик,молярщик,дурадгор каби касбларни амалий ургатишни йулга куйишни иложи йукми.Энг огир ишларни билиб билмий оила бокишга ердамлашаман деб уринаетган фарзандларимиз шу касбларни мукаммал укиб урганиб бирор жойда ишласа килган ишлариям кафолатли буларди мартабалариям кутариларди.Нимага хеч ким шу нарсага эьтибор каратмайди.Хеч кимга сирамас хамма болаям аьло бахоларга мактабни битирмайди.Шундай ешларга амалий касб ургатиш даргохлари очилсаки уларам мардикор деган тамгадан кутулса.Уларам бошка укиганларни олдида тенг хукукли булиб мехнатини килса
Umarjon Salaev
Жуда маъқул фикрлар. Мутахассисликга тегишли бўлмаган фанларни олиб ташлаш керак
Pari ❄❄❄
OTMlarda o'qishni oktabr oyidan boshlash kerak.Onlayn ta'lim yaxshi lekin ana'naviy ta'limda talaba baribir o'z sohasini yaxshiroq o'zlashtiradi.
1
Shaxzod Hakimov
Juda yaxshi takliflar berilgan. Talaba xoxlasa darsga borsin, xoxlamasa bormasin. Lekin bunga o'qituvchilar tayyormi? Ya'ni talabadan pora olmay, mustaqil o'rganmagan, umuman bilimsiz talabani, kerak bo'lsa guruhdagi 100 ta talabadan 90 tasini sessiyadan o'tkazmay oladimi? Qachonki hoqqoniy sessiyalar boshlansagina Xushnudbek aytgan fikrlar amalga oshadi. Talabalar har qanday holatda ham o'rgana oladi, har qanday tizimga moslasha oladi. Bitta savol, ta'lim tizimi tayyormi bunga?
𝚂𝚞𝚕𝚝𝚘𝚗𝚘𝚟𝚊 𝙼𝚊𝚕𝚒𝚔𝚊
Assalomu alaykum shu o'qishni oktyabr oyidan boshlash fikri juda togri fikr. Hech bolmasa 4-kurslarga vaqtliroq boshlansa yaxshi bolardi chunki 4-kurslar 1-sessiyani dekabr oyida yopishadi
1
Firdavs
Assalom aleykum. Hozirda karantin sharoitida online dars bo'lyapti bu hammaga ma'lum. Darslar moodle ilovasida bo'lyapti. O'qituvchilar bizdan dars vaqti moodlega kirib turishimizni so'rashyapti. Aytishlaricha davomat olisharkan. Bunaqa davomatdan nima foyda bor tushunmadim. Bari bir online turganimiz bn dars o'tib bermayaptilarku. Shu narsani yo'qotib vazifaga vaqt belgilab qo'yish yaxwiroq emasmi. Ertalab 8dan obedgacha online turish kerak ekan. Buni manimcha umuman foydasi yo'q
Shohruhbek Ubaydullayev
Nazariy bilimlarni ko'proq amaliyot bilan mustahkamlash kerak. Bizda amaliyot kam bo'ladi. Keyin talabani "qomusiy olim" qilishga qaratilgan ortiqcha, mutaxassisligiga kor qilmaydigan keraksiz fanlarni olib tashlash kerak.
Qudrat
Ассалому алайкум.
Хар бир яхши-ёмон холатни бир хикмати бор, шу жумладан коронавирус пандемиясининг хам!
Хозирда, бу пандемия ва карантин - агар акл билан иш юритилса олий таълим тизимида актуаль булиб турган муаммоларни тезда, ортикча харажатларсиз хал килиш имкониятини беради!
Булар:
1. Олий таълим билан камраб олишни талабгорларнинг хозирги ~10%дан хеч бир ортикча харажатсиз 100%га ошириш!
2. Талабаларнинг контракт туловларини ~10 баробаргача тушириш!
Савол: Кандай килиб?
Нимани хисобига?
Жавоб: Хаммаси содда ва оддий!
Пандемия ва карантин сабаб олий таълимда янги укув йилини масофавий (онлайн) режимида бошланиши укув аудитория хоналарини деярлик кераксизга чикарди. Бу дегани энди:
1. "Олий таълим билан камраб олишни талабгорларнинг хозирги ~10%дан хеч бир ортикча харажатсиз 100%га ошириш"га эришиш учун кушимча укув аудиториялари ва укитувчилар керак эмас, яъни хеч бир молиявий ва жисмоний тусик йук, факат административ тусик бор деганидир.
Шунингдек, агар хозирги бор харажатларни камайтирилмаса хам талабалар сонини
~10 баробаргача ошиши хисобига:
2. "Контракт туловини хар бир талаба учун ~10 баробаргача тушириш" имкони бор!
Факатгина конун чикарувчи ва ижро хокимияти хозирги монополлашган олий таълим тизимини ислох килиб, бунга кундириш керак холос!
Укиш онлайн режимида булганидан кейин ортикча аудитория ва укитувчиларни ёллашга хожат булмайди. Худди шу укитувчилар билан, балки камроги билан хам (чунки онлайн режимидаги таълимда хар бир гурухга ва хар бир фан дарсига бир вактда бир нечта укитувчи керак булмайди. Бир фанни барча гурух талабаларига битта укитувчи утиши мумкин. Бу эса укитувчилар орасида соглом ракобатни юзага келтириб таълим сифати ошишига сабаб булади.) 10÷15 баробар куп талабани укитиш мумкин.
Бу уз навбатида олдинги йиллардагидек харажат килиб, олдинги йиллардагидек ~10% абитуриент урнига 100% абитуриентни хеч кандай имтихонларсиз чет давлатлар(Хитой, Россия, Туркия, Украина, Козогистон, Киргизистон) олий таълимида таклиф этилаётганидек укишга кабул килиш мумкин дегани!
Бунда контракт туловчи талабалар сони ошиши хисобига контракт туловини пропорционал тарзда ~10÷15 баробарга камайтириш мумкин булади.
Талабаларнинг билим олишга булган кизикишини ошириш учун хар чоракда/ семестрда имтихон утказиш ва йил давомида дарсларни узлаштирмаган талабаларни укишдан четлатишни (худди чет давлатлардаги каби) жорий этиш мумкин булади.
Агар талабаларга укиш вактини эркин танлаб, буш вактида ишлаш имкони хам берилса - хамма талабалар дарсларни узлаштиролмаган такдирда хам ишсизлар сафига кушилмайди, умумий билим даражаси ошиб, дунёкараши ривожланади, яхши тарафга узгаради. Бунинг кетидан янги-янги стартап бизнес лойихалар, билимга асосланган юкори технологик ишлаб чикаришлар ривожланади.
Ривожланган давлат булиш учун хозирда ва келажакда юкори технологик ишлаб чикаришлар хаво ва сувдек зарурлигини эса хозирда хаммамиз тушуниб етганмиз.
Пандемиянинг охири хали куринмаётганини хисобга олсак, камида бу йилги укишга кабул килинган талабалар онлайн таълим режимида укиб, олий таълим тизимининг укишга кабул килишдаги коррупциясиз келажагини белгилаб беришлари мумкин булади.
Лекин......
Хозирги пандемия ва карантин бизга жуда катта имконият бермокда. Агар акл билан ишланса 30йилда расво булган олий таълим тизимимизни 3÷4йилда кайта тиклаб, жадал ривожланишга утказишимиз мумкин булади, ин-ша Оллох. Бундан хозир, зудлик билан фойдаланиб колинмаса-эртага кеч булади. Карантин тугагач, бу ислохотларни амалга ошириш деярлик имконсиз булиб колади.
Отамурод Аминов
Assalomu Alaykum Xushnud aka! Men ham Universitet talabasiman! Shuni aytmoqchimanki, yaqinda Davlat grandi asosida òqiyotgan talabalarga yakuniy imtihonlar bahosining 30%dan ko'pi 3 baho bilan yopilsa naq 6 oy stependiya berilmasligi haqida qaror chiqqan edi. Avvallari birorta fandan 3 ham ololmay yiqilgan talaba 1 oylik stependiyasidan mahrum bo'lardi. Hozir esa talaba 3 bilan o'tsa ham 1 emas 2 emas naqd 1 semestr stependiya ololmaydi. To'g'ri Davlat grandidagi talabalar kontrakt to'lashmaydi davlat hisobidan o'qitiladi shunga yarasha ishonchni oqlab a'lo baholarga o'qishi kerak bu to'g'ri gap. Lekin masalani boshqa tarafi unchalik ko'zga ko'rinmayapti! Yakuniy imtihonlar shaffof o'tyaptimi? Grand asosida o'qiyotgan bolalarni ataylab yakuniy bahosini kamaytirish, ko'proq past baho qo'yish hollari yaqqol kuzatilyapti. Universitet fondini tejash bo'lsa kerak bu albatta! Stependiya oddiy talabaga qanchalik zarur ekanligini siz ham boshqalar ham yaxshi bilasiz! Menimcha bu masalani yana bir bor ko'rib chiqish kerak deb o'ylayman!
1
🐎🐎 Azimjon_Turg'unov 🐎🐎
Baxriddin Faxriddinovich
Salom sizga Masalan oliy matematika kursini online òqish imkonsizligini hamma biladiku aka Aniq fanlarni online òzlawtiriw juda qiyin baribir... Lekin inson salomatligi nomer 1 Darslar online bulaversin
Shunday
Medet Ramazanov
Masofaviy ta'lim o'zi nima. Bizda hozir odatiy raspisanie qo'yishibdi va talabadan moodle tizimiga darsga usha aytilgan vaqtta kirishini talab qilib o'tirmiz va davomatni tekshirip dekanatqa bermoqdamiz. Bu ham yetmaganday fan o'qituvchisiham aytilgan vaqtta online o'tirishi shart. Men tushunmadim ahir moodle tizimida online videomuloqat qilish imkoni yo'q. Buni zoom orqali amalga oshiramiz. (Bu ham juda ko'p megabayt talab qiladi faqat imkoni yetkanlar kirib o'tirishadi). Moodle tizimiga fan bo'yicha barcha kerakli materiallar va manbalar solingan topshiriqlar berilgan bo'lsa talaba o'zi uchun qulay vaqtta kirip berilgan topshiriqlarni vaqtida topshirsa yetarli mening fikrim. Bu talabalarga va o'qituvchiga erkin ishlash va izlanishga ko'proq vaqt imkon beradi.
Medet Ramazanov
Forma masalasida o'qituvchilardan ham bazi cheklovlarni olib tashlasa. Hatto poyavzallarni rangiga ham cheklov qilmasdan.
1
Show next 61 comments