بحثهای مربوط به زمینههای سقوط دولت مصدق حد قانونگرایی او و شاه همچنان یکی از محورهای بحثهاست. انحلال مجلس توسط مصدق یکی از این موضوعهای مورد مناقشه است. رفراندوم دکتر مصدق و در پی آن بستن مجلس از جمله نکات اختلاف برانگیزی ست که میان موافقان و مخالفان او وجود دارد. آیا واقعا نخست وزیر با توجه به قانون اساسی اختیار بستن مجلس را داشت؟ دکتر هدایت متین دفتری، حقوقدان و نوهٔ دکتر مصدق میگوید: «نخست وزیر نمیتوانست، ولی مردم ایران میتوانستند. چون قانون و تمام پرنسیپها برای مردم است و نه اینکه مردم برای قانون باشند. همهپرسی یکی از اصول مهم دموکراسیست. ضرورتی ندارد که حتماً همهٔ اصول در مجموعهای به اسم قانون اساسی نوشته شده باشد. اصول شناختهشدهٔ تحکیمشده همیشه بهجای خودش باقیست. یعنی در واقع اعمال حاکمیت مستقیم توسط مردم از طریق همهپرسی. این مسئله در جاهای مختلف دنیا نمونه دارد، بهخصوص در خود ایران. بعدها بارها بعد از کودتا مگر ما چندین رفراندم نداشتیم در ایران که همهاش به صورتی موجب شد که قوانین اضافه شود.» بشنوید: انحلال مجلس، قانونی یا غیرقانونی؟ مجلسی که از اکثریت افتاده بود دکتر متین دفتری از شرایط آن روزگار مجلس میگوید و علت همه پرسی برای بستن مجلس: «ما در حال جنگ بودیم با بریتانیا و با کل شرکتهای نفتی. در میان وکلای مجلس عدهای بودند که هرگاه دولت با مجلس کاری داشت و لایحهای را به مجلس میبرد که برای مسائل جاری کشور مهم و حیاتی بود، مجلس اُبستروکسیون (از اکثریت انداختن مجلس) میکرد. این اقلیت که رهبریش هم با دکتر مظفر بقائی بود بیش از همه مانع هر نوع کار مجلس بود و عملا مجلس کارهایش متوقف شده بود.
دکتر مصدق در برابر ساختمان مجلس ایشان با مردم صحبت کردند و گفتند آقا ما با این مجلس نمیتوانیم کار کنیم. دولت هم بدون مجلس نمیتواند زندگی کند. شما مردم ایران بین ما و مجلس انتخاب کنید. اگر رأی به انحلال مجلس دادید، اعلام انتخابات بلافاصله خواهد شد و با مقررات جدید انتخابات خواهیم کرد و مجلس جدید تشکیل خواهد شد. اگر رأی به ابقای مجلس دادید، دولت استعفا میکند و میرود. اما یک نکته من به دنبال آن بگویم. قاطبهٔ وکلای مجلس و تقریباً اکثریت قریب به اتفاقشان، بهجز همان اقلیت خیلی خاص، همه قبل از رفراندوم، در استقبال از پیشنهاد دکتر مصدق استعفا کرده بودند.
تاریخ هر چی که اونایی که دوس داری میگن نیست شنیدن دو طرف دعوا برای قضاوت لازمه و همچنین بی طرفی تو حرف دو طرف رو که نشنیدی هیچ هرچی مصدق بگه برات درسته اما من نسبت به پهلوی اینجور نیستم
درواقع مصدق با رفراندم مجلس رو منحل کرد ، از اختیاراتش نبوده من اشتباه گفتم اون قسمت رو ، ولی کارش غیرقانونی نیوده ، مگر اینکه رفراندم ملت رو هم غیرقانونی بدونی
با سند حرف بزن
که بدونم کجای قانون بوده من ندیدم🤣
رفراندوم دکتر مصدق و در پی آن بستن مجلس از جمله نکات اختلاف برانگیزی ست که میان موافقان و مخالفان او وجود دارد. آیا واقعا نخست وزیر با توجه به قانون اساسی اختیار بستن مجلس را داشت؟
دکتر هدایت متین دفتری، حقوقدان و نوهٔ دکتر مصدق میگوید:
«نخست وزیر نمیتوانست، ولی مردم ایران میتوانستند. چون قانون و تمام پرنسیپها برای مردم است و نه اینکه مردم برای قانون باشند. همهپرسی یکی از اصول مهم دموکراسیست. ضرورتی ندارد که حتماً همهٔ اصول در مجموعهای به اسم قانون اساسی نوشته شده باشد. اصول شناختهشدهٔ تحکیمشده همیشه بهجای خودش باقیست. یعنی در واقع اعمال حاکمیت مستقیم توسط مردم از طریق همهپرسی. این مسئله در جاهای مختلف دنیا نمونه دارد، بهخصوص در خود ایران. بعدها بارها بعد از کودتا مگر ما چندین رفراندم نداشتیم در ایران که همهاش به صورتی موجب شد که قوانین اضافه شود.»
بشنوید: انحلال مجلس، قانونی یا غیرقانونی؟
مجلسی که از اکثریت افتاده بود
دکتر متین دفتری از شرایط آن روزگار مجلس میگوید و علت همه پرسی برای بستن مجلس: «ما در حال جنگ بودیم با بریتانیا و با کل شرکتهای نفتی. در میان وکلای مجلس عدهای بودند که هرگاه دولت با مجلس کاری داشت و لایحهای را به مجلس میبرد که برای مسائل جاری کشور مهم و حیاتی بود، مجلس اُبستروکسیون (از اکثریت انداختن مجلس) میکرد. این اقلیت که رهبریش هم با دکتر مظفر بقائی بود بیش از همه مانع هر نوع کار مجلس بود و عملا مجلس کارهایش متوقف شده بود.
دکتر مصدق در برابر ساختمان مجلس
ایشان با مردم صحبت کردند و گفتند آقا ما با این مجلس نمیتوانیم کار کنیم. دولت هم بدون مجلس نمیتواند زندگی کند. شما مردم ایران بین ما و مجلس انتخاب کنید. اگر رأی به انحلال مجلس دادید، اعلام انتخابات بلافاصله خواهد شد و با مقررات جدید انتخابات خواهیم کرد و مجلس جدید تشکیل خواهد شد. اگر رأی به ابقای مجلس دادید، دولت استعفا میکند و میرود.
اما یک نکته من به دنبال آن بگویم. قاطبهٔ وکلای مجلس و تقریباً اکثریت قریب به اتفاقشان، بهجز همان اقلیت خیلی خاص، همه قبل از رفراندوم، در استقبال از پیشنهاد دکتر مصدق استعفا کرده بودند.
شنیدن دو طرف دعوا برای قضاوت لازمه
و همچنین بی طرفی
تو حرف دو طرف رو که نشنیدی هیچ
هرچی مصدق بگه برات درسته اما من نسبت به پهلوی اینجور نیستم